Prof. dr. Markus Egert is hoogleraar microbiologie en hygiëne en is onder andere gespecialiseerd in toegepaste en moleculaire microbiologie en de diagnostiek van micro-organismen. Zijn onderzoek richt zich vooral op het microbioom en de darmgezondheid.
Wat is het werkterrein van een microbioloog?
BioProphyl: prof. dr. Markus Egert, u bent hoogleraar microbiologie & hygiëne. Kunt u in twee zinnen uitleggen wat uw vakgebied inhoudt?
Prof. dr. Egert: Mijn team en ik onderzoeken welke micro-organismen op en in de mens voorkomen, maar ook in diens woonomgeving. We kijken wat die micro-organismen daar doen, of dat eerder goed of slecht is voor mensen en hoe de microbiële gemeenschappen ter plaatse zo kunnen worden veranderd dat het de gezondheid ten goede komt.
Waarom is darmgezondheid zo belangrijk?
BioProphyl: vaak vergeten we hoeveel processen er op het kleinste microniveau in ons lichaam plaatsvinden, vooral in de darm. Waarom is het zo belangrijk om de darmgezondheid in stand te houden?
Prof. dr. Egert: Tegenwoordig weten we dat de micro-organismen in de dikke darm – vermoedelijk zo’n 10 biljoen – een belangrijke rol spelen voor de gezondheid en het welzijn van de mens. Onderzoekers zijn geïnteresseerd in de vraag in hoeverre micro-organismen de spijsvertering kunnen ondersteunen, onze afweer kunnen stimuleren en kunnen helpen bij het afweren van ziekteverwekkers. We gaan ervan uit dat de diverse darmmicrobiota in dit opzicht niet alleen invloed heeft op de darm, maar als het ware het hele lichaam in ‘straalt’. Daarnaast wordt besproken in hoeverre het microbioom het hart- en vaatstelsel, de longen, de lever, de huid en het zenuwstelsel, inclusief de hersenen, beïnvloedt. Hoe de microben dat precies doen, is wetenschappelijk gezien nog grotendeels onbegrepen.
Wat wordt bedoeld met darmherstel?
BioProphyl: soms kan ons lichaam het niet helemaal bijbenen. Veel mensen zullen weleens van darmherstel hebben gehoord. Kunt u kort toelichten wat daarachter schuilgaat?
Prof. dr. Egert: De term ‘darmherstel’ is niet duidelijk gedefinieerd. Het is geen vastomlijnde medische term. Voor mij betekent het een dysbiotische – dus uit evenwicht geraakte – darmmicrobiota weer in een voor de mens gunstig evenwicht brengen, bijvoorbeeld door te proberen het aantal gunstige bacteriën te verhogen en het aantal schadelijke bacteriën te verminderen.
Hoe belangrijk is microbiële diversiteit voor de darmgezondheid?
BioProphyl: prof. Egert, hoe belangrijk is microbiële diversiteit voor een gezonde darmflora, op basis van uw onderzoek?
Prof. dr. Egert: Diversiteit, dus het aantal microbiële soorten in de darm, is volgens mijn wetenschappelijke observaties een belangrijk criterium voor een gezonde darmmicrobiota. Anders gezegd: een darmmicrobiota die uit slechts enkele soorten bestaat, beschouw ik als minder gunstig en beschermend dan een diverse microbiota. In ons wetenschappelijk onderzoek konden we aantonen dat ziekten gepaard gaan met een verminderde diversiteit aan microben in de darm. We hebben deze samenhang vastgesteld in onze studies naar de darmmicrobiota van patiënten met de ziekte van Parkinson: die verminderde diversiteit maakt op haar beurt vatbaarder voor andere aandoeningen – dat is althans onze inschatting. Figuurlijk gesproken heeft de schorskever relatief vrij spel in een sparrenmonocultuur, terwijl een gemengd bos er beter tegen bestand is.
Welke effecten hebben antibiotica op de darmgezondheid?
BioProphyl: antibiotica zijn bij sommige aandoeningen noodzakelijk als behandeling. Maar ze kunnen ook de darmgezondheid beïnvloeden. Veel patiënten krijgen antibiotica voorgeschreven zonder zich bewust te zijn van de bijwerkingen. Welke gevolgen kan het gebruik van antibiotica voor de darmgezondheid hebben?
Prof. dr. Egert: Antibiotica zijn belangrijke geneesmiddelen bij infectieziekten. Ze maken echter geen onderscheid tussen vriend en vijand, maar doden naast de bacteriële ziekteverwekkers ook gunstige bacteriën – bijvoorbeeld in de darm. Dit kan leiden tot bijwerkingen zoals diarree. De effecten van antibiotica kunnen maanden aanhouden en omgekeerd keert de darmmicrobiota helemaal niet meer terug naar de toestand vóór de behandeling. Studies bij muizen hebben zelfs aangetoond dat toediening van antibiotica aan moederdieren leidt tot een veranderde darmmicrobiota bij hun nakomelingen.
Welke rol spelen probiotica en prebiotica bij darmherstel?
BioProphyl: u heeft van 2013 tot 2015 onderzoek gedaan naar prebiotica in het project ‘Prä Bio-SIP’. In hoeverre spelen probiotica en prebiotica een rol bij darmherstel?
Prof. dr. Egert: Probiotica zijn levende bacteriën die, ingenomen met de voeding, de samenstelling van de darmmicrobiota positief zouden moeten beïnvloeden. Prebiotica zijn voedingsbestanddelen die bestand zijn tegen de spijsvertering, vaak koolhydraten, en die als voedsel en daarmee als stimulans dienen voor gunstige bacteriën die al in de darm leven. Beide gelden als gevestigde strategieën om een dysbiotische darmmicrobiota na of tijdens een antibioticabehandeling weer op te bouwen.
Welke invloed heeft de leefstijl op de darmgezondheid?
BioProphyl: welke rol spelen voeding en de algemene leefstijl bij darmherstel en het behoud van een gezonde darmflora?
Prof. dr. Egert: Voeding speelt een buitengewoon belangrijke rol bij het behoud van een gezonde darmmicrobiota. Daarbij gelden de bekende regels: veel plantaardig voedsel – vooral vezels, weinig vlees en suiker, zo veel mogelijk vers en weinig bewerkt en geconserveerd kant-en-klaarvoedsel. Andere belangrijke factoren zijn veel beweging, niet roken, geen drugs, veel contact met de omgeving en vooral met dieren.
Zijn er mythen over darmherstel die moeten worden rechtgezet?
BioProphyl: zijn er gangbare mythen of misverstanden over darmherstel die u graag zou willen rechtzetten?
Prof. dr. Egert: Onderzoekers beschouwen de darm en zijn microben als belangrijke factoren voor de menselijke gezondheid, maar ze zijn niet het antwoord op alle ziekten. En u mag geen wonderen verwachten. Darmherstel is geen keiharde therapie, maar heeft ook veel te maken met zich goed voelen. Streven naar darmherstel zonder tegelijk op uw voeding te letten, meer te sporten, te stoppen met roken of ernstig overgewicht te verminderen, heeft weinig zin.
Wat adviseert prof. Egert bij darmproblemen?
BioProphyl: wat zou u mensen aanraden die met darmproblemen kampen en een darmherstelkuur overwegen?
Prof. dr. Egert: Zij moeten hun leefstijl, vooral hun voeding, onder de loep nemen en zich zo nodig wenden tot een arts die ervaring heeft met de zogeheten microbiële therapie. Het innemen van pro- en prebiotische preparaten kan naar mijn mening een zinvolle aanvulling zijn.



