Kwaliteit en herkomst

Dr. Michael Gänzle over probiotica in voedingsmiddelen

Er bestaan talrijke probiotica en de wetenschappelijke belangstelling ervoor blijft groeien. Hoewel veel studies wijzen op uiteenlopende toepassingsmogelijkheden ter ondersteuning van het welzijn, zijn gezondheidsclaims tot nu toe niet toegelaten. Daarom bestaan er momenteel geen concrete aanbevelingen voor het gebruik en een op de behoefte afgestemde inname van probiotische culturen. Hetzelfde geldt voor prebiotica, die als het ware het voedsel vormen voor gerichte vermeerdering van darmbacteriën. Gezien de veelbelovende onderzoeksresultaten hoopt de wetenschap vooral in de toekomst innovatieve combinaties van pro- en prebiotica te ontwikkelen.
Dr. Michael Gänzle over probiotica in voedingsmiddelen

Loopbaan

BioProphyl: Dr. Gänzle, u bent hoogleraar aan de faculteit Landbouw-, Voedings- en Milieuwetenschappen van de Universiteit van Alberta en hebt u tijdens uw loopbaan ook al uitgebreid met microbiologie en probiotica beziggehouden. Kunt u ons eerst iets over uw loopbaan vertellen en uitleggen waarom u voor deze richting hebt gekozen?


Dr. Gänzle: Ik begon mijn academische loopbaan met een afstudeeronderzoek over melkzuurbacteriën in zuurdesem. Ik zette mijn wetenschappelijke carrière voort en kreeg uiteindelijk een aanstelling aan de University of Alberta. Daar bleef ik inhoudelijk nauw betrokken bij melkzuurbacteriën, die ook in het onderzoek naar probiotica een belangrijke rol spelen. In Alberta kon ik mij intensief bezighouden met de gezondheidsbevorderende eigenschappen van probiotica, omdat veel onderzoekers van mijn departement op dit gebied werkzaam zijn. Dit vergemakkelijkte de samenwerking en het onderzoek. Mijn projecten waren dan ook steeds op dit onderwerp gericht.


Probiotica en prebiotica

BioProphyl: In uw werk houdt u zich al jarenlang met probiotica bezig. Kunt u ons uitleggen wat precies het verschil is tussen pro- en prebiotica?


Dr. Gänzle: Prebiotica zijn meestal onverteerbare voedingsvezels die door micro-organismen worden gefermenteerd. Iedereen heeft een darmflora die prebiotica afbreekt tot gezondheidsbevorderende stofwisselingsproducten. De term ‘prebiotica’ is echter omstreden, omdat wetenschappers het tot nu toe niet eens hebben kunnen worden over een uniforme definitie. Daarom zijn er ook geen toegelaten gezondheidsclaims waarmee fabrikanten de gezondheidsbevorderende eigenschappen van prebiotica kunnen aanprijzen.

In vergelijking met prebiotica zijn er aanzienlijk meer veelbelovende klinische studies naar probiotica. Probiotica worden gedefinieerd als levende micro-organismen die de gezondheid bevorderen wanneer ze in voldoende hoeveelheid worden ingenomen. Veel klinische studies laten zien dat probiotica vooral bij diarreeaandoeningen ondersteuning bieden, bijvoorbeeld bij antibiotica-geassocieerde diarree, reizigersdiarree en enterotoxigene Escherichia coli (ETEC). Ook bij pasgeborenen en vroeggeborenen konden probiotica positieve effecten laten zien, evenals bij de vaginale flora. In sommige landen, bijvoorbeeld Italië en Canada, zijn zeer algemeen geformuleerde gezondheidsclaims toegelaten.


Melkzuurbacteriën in voedingsmiddelen

BioProphyl: In uw onderzoek hebt u zich specifiek beziggehouden met melkzuurbacteriën (probiotica) als starter- en beschermculturen in voedingsmiddelen. Welke specifieke eigenschappen maken deze bacteriën tot effectieve starter- en beschermculturen en in welke voedingsmiddelen worden ze gebruikt?


Dr. Gänzle: De meeste gefermenteerde voedingsmiddelen worden met melkzuurbacteriën gemaakt, waaronder gefermenteerde zuivelproducten, zuurdesembrood en gefermenteerde groenten zoals zuurkool, augurken en olijven. De verscheidenheid aan gefermenteerde voedingsmiddelen is echter veel groter dan veel mensen denken. Welke eigenschappen van de melkzuurbacteriën daarbij belangrijk zijn, hangt af van het substraat en het type fermentatie. Twee eigenschappen zijn essentieel. Ten eerste moeten ze zich kunnen handhaven, dus sneller groeien dan andere bacteriën en zo de fermentatie domineren. Ten tweede moeten ze de kwaliteit van het voedingsmiddel op de gewenste manier verbeteren, bijvoorbeeld de smaak van brood, zuurkool en gefermenteerde zuivelproducten. Melkzuurbacteriën dragen in belangrijke mate bij aan de aromavorming.

Al tien jaar probeer ik deze verscheidenheid in een periodiek systeem weer te geven, dat als pdf op mijn website kan worden gedownload. Wie zich verder in gefermenteerde voedingsmiddelen verdiept, ziet hoe groot de keuze is. Naast de in Europa bekende voedingsmiddelen bestaan er graanpappen, alcoholvrije producten, kruidige sauzen en sojaproducten. In veel gevallen is melkzuurfermentatie bepalend voor het verkrijgen van de gewenste voedingsmiddelenkwaliteit.


Verwerkingstechnieken en probiotica

BioProphyl: Hoe beïnvloeden verschillende verwerkingstechnieken probiotica in voedingsmiddelen? Zijn er verschillen tussen probiotica in de vorm van capsules of iets dergelijks en probiotica die in voedingsmiddelen zijn verwerkt?


Dr. Gänzle: Wat het gezondheidspotentieel betreft, lijken er geen verschillen te zijn. Er zijn momenteel in elk geval geen studies die dit systematisch hebben onderzocht. Totdat het tegendeel is bewezen, mag men ervan uitgaan dat probiotische bacteriën in capsules en in voedingsmiddelen vergelijkbare eigenschappen hebben. In veel gevallen is het echter moeilijk het aantal levende micro-organismen in voedingsmiddelen op peil te houden. Probiotica worden het vaakst aangetroffen in zuivelproducten. Veel stammen waarvoor gezondheidsbevorderende eigenschappen zijn aangetoond, zijn echter aangepast aan de darm en niet aan voedingsmiddelen. Het is van doorslaggevend belang dat het aantal micro-organismen van de stammen gedurende meerdere weken hoog blijft.

Daarom is er een tendens om producten in capsulevorm te maken, omdat daarmee een hoog aantal micro-organismen beter kan worden behouden. Of men probiotica liever als toevoeging via voedingsmiddelen of in capsulevorm inneemt, is een kwestie van persoonlijke voorkeur. Beide methoden zijn mogelijkheden om probiotica in te nemen.


Voedingsmiddelen met probiotica

BioProphyl: Welke voedingsmiddelen raadt u aan aan mensen die hun inname van probiotica via de voeding willen verhogen?


Dr. Gänzle: Wie probiotica wil innemen, vindt in gefermenteerde zuivelproducten waaraan probiotische bacteriestammen zijn toegevoegd een betrouwbare bron van hoge aantallen micro-organismen. Experimenteel bestaan er ook probiotische melkzuurproducten in de vorm van gefermenteerde groentesappen en andere producten, maar slechts enkele daarvan zijn in Duitsland commercieel verkrijgbaar.


Toekomst van het onderzoek naar probiotica

BioProphyl: Welke toekomstige ontwikkelingen ziet u in het onderzoek naar probiotica, vooral wat betreft de toepassing in de levensmiddelentechnologie?


Dr. Gänzle: Er zijn enkele boeiende punten die momenteel bijzonder worden benadrukt in de discussie over de werking van probiotica.

Een interessant gebied betreft de uiteenlopende eigenschappen van de verschillende probiotische stammen. Momenteel gaat men ervan uit dat het gezondheidsbevorderende potentieel van een stam dat in klinisch onderzoek is aangetoond, stamspecifiek is. Dat wil zeggen dat een zeer nauw verwante stam niet noodzakelijk dezelfde werking heeft. Nieuwe resultaten wijzen er bovendien op dat de inname van levende melkzuurbacteriën in het eindproduct in het algemeen gezondheidsbevorderend kan zijn, ongeacht welke stammen aanwezig zijn. Het wordt interessant om te zien of deze resultaten in grotere studies kunnen worden bevestigd.

Een ander gebied waarnaar wij momenteel onderzoek doen, betreft de veehouderij. We onderzoeken of het gebruik van probiotica bij het opfokken van kippen en varkens diarree of kolonisatie door salmonella kan verminderen. Het doel is het gebruik van antibiotica terug te dringen om zo de ontwikkeling van antibioticaresistentie, die via kippenvlees op mensen kan worden overgedragen, tot een minimum te beperken.


Conclusie

Als we naar het onderzoek van de afgelopen 30 jaar kijken, heeft het concept van probiotica aanzienlijk bijgedragen aan het onder de aandacht brengen van het belang van de darmflora voor de gezondheid. Het heeft zich als baanbrekend en richtinggevend bewezen. Vooral in de afgelopen drie decennia is besproken in hoeverre probiotica als ondersteunende maatregel voor het welzijn kunnen dienen. Er blijven echter vragen over de langetermijneffecten van levende micro-organismen. Wat nog niet volledig is opgehelderd, is of en hoe een gezond persoon weerbaarder wordt door regelmatig gefermenteerde voedingsmiddelen te eten. Ook in de toekomst blijft dit een boeiend gebied met veel mogelijkheden voor verder onderzoek.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen