Hoe de werk-privébalans onze polsslag beïnvloedt
Iedereen heeft vast weleens zijn eigen pols gevoeld. Interessant genoeg denken veel mensen dat de polsslag als een metronoom loopt, of dat dit zo zou moeten zijn. Er is echter een uitspraak uit de Chinese geneeskunde, waarin polsdiagnostiek al eeuwenlang een vast onderdeel van de diagnose is: ‘Als de pols van de patiënt zo regelmatig is als het druppelen van regen op het dak, zal hij binnen 4 dagen sterven.’
Het goede nieuws is dat het niet zo dramatisch lijkt te zijn, omdat statistisch gezien de meeste mensen vanaf 80 jaar geen of nauwelijks verschillen in het hartritme meer hebben en daarmee nog lang kunnen leven.
Toch wordt de zogeheten HRV-meting in steeds meer medische vakgebieden gebruikt.
HRV staat voor Heart Rate Variability, oftewel hartslagvariabiliteit. Al 20 jaar geleden hoorde ik erover in de sportgeneeskunde. In westerse industrielanden wordt de methode daar het langst gebruikt om het prestatievermogen van sporters en hun trainingsvoortgang te controleren en zo nodig te optimaliseren. Inmiddels worden zogeheten HRV-monitoren ook in veel cardiologische, diabetologische en oncologische onderzoeksprojecten gebruikt.
Op alle gebieden komt men tot dezelfde conclusie: hoe beperkter de variabiliteit, dus hoe regelmatiger de polsslag, hoe slechter de prognose.
In onze blogartikelen deel 1 en deel 2 over voedselintoleranties zagen we dat veel factoren ertoe leiden dat ons immuunsysteem niet optimaal werkt en ‘vreemde’ beslissingen neemt. Daarin zijn we diep ingegaan op voeding en immunologie. In een eerder artikel, ‘Darm en darmherstel’, hebben we de werking van de darm nauwkeurig bekeken.
Vandaag willen we stress en het autonome zenuwstelsel nader bekijken.
Ik herinner me dat er vroeger meestal maar één kostwinner in het gezin was. De vrouw was thuis en zorgde voor huis, erf en kinderen; zij was dus de bedrijfsleider van het gezin. Dingen werden met veel tijd en moeite gerepareerd in plaats van vervangen. Kledingstukken, vooral sokken en truien, werden zelf gemaakt en boodschappen werden in een straal van 30 tot 40 km gekocht in plaats van met één druk op de knop op internet besteld. En toch was het leven op de een of andere manier rustiger, hoewel er zoveel werd gewerkt en dingen soms veel meer moeite kostten. De tijd vloog minder snel voorbij.
En tegenwoordig? Er zijn kant-en-klaarmaaltijden, zodat men het eten niet zelf hoeft te verbouwen, oogsten en bereiden. Dankzij internet hoeven we niet meer rond te rijden op zoek naar een geschikte handelaar die idealiter het juiste onderdeel op voorraad heeft. We kunnen alles snel en gemakkelijk thuis laten bezorgen. Elektronica en techniek hebben gegevensverwerking en dergelijke enorm vereenvoudigd. Uit alle levensgebieden zouden we tientallen voorbeelden kunnen noemen die duidelijk maken in wat voor een prachtige tijd we leven. Als ik nu met mijn grootvader of overgrootvader kon praten, zouden zij waarschijnlijk vragen wat ik met al die tijd doe.

Tja, dat is een goede vraag! Wat betekent ‘al die tijd’ eigenlijk? Wie heeft er tegenwoordig überhaupt nog tijd? Door de sterk gestegen kosten van levensonderhoud werken meestal beide partners, zodat het huishouden en andere verplichtingen na werktijd moeten gebeuren. Daarnaast kunnen we eens naar statistieken kijken. De gemiddelde Duitser brengt gemiddeld meer dan vier uur door met digitale media, of het nu televisie, sociale media of computerspellen zijn. Er zijn altijd mensen die onder die grens blijven en er dus aanzienlijk minder tijd aan besteden, en mensen die er zelfs boven zitten. Hiermee komen we bij een belangrijk punt. Een groot probleem van deze tijd is dat mensen steeds meer in hun hoofd leven, waarbij het in eerste instantie niet uitmaakt of men alle werken van Goethe bestudeert of banale praatprogramma’s op televisie bekijkt. Ademhalingsonderzoek laat zien dat bij intellectueel werk het ademritme snel en oppervlakkig wordt. Dit is niet te voorkomen en gebeurt automatisch. Een snelle, oppervlakkige ademhaling heeft echter verstrekkende gevolgen voor ons lichaam.
Bovendien zijn onze hersenen nog lang niet gewend aan de enorme en vooral onophoudelijke stroom informatie die op ons afkomt. Ook al lijkt het ons niet te belasten om uren achter de computer, op Facebook of voor de televisie te zitten, voor onze hersenen vormen deze hoeveelheden gegevens een enorme inspanning.
Daar komt tot slot het toenemende gebrek aan beweging bij, waardoor ons lichaam steeds verder verarmt. Het stresshormoon adrenaline (u kent het prettige gevoel van een adrenalinekick, bijvoorbeeld in een achtbaan) wordt echter het beste door lichamelijke activiteit afgebroken. Anders ontstaan gemakkelijk de klassieke spanningen in schouders en nek en vergelijkbare klachten.
Hieruit volgen meteen de eerste aanknopingspunten:
1. Gun uzelf vaker een mentale pauze en doe eens… NIETS!
Laat uw blik in de verte dwalen en doezel een paar minuten weg. Men noemt dit ook nietsdoen.
2. Adem!
U moet toch al 24 uur per dag ademhalen. Dan kunt u ook driemaal per dag drie tot vijf minuten bewust gaan zitten en met verschillende ademhalingstechnieken experimenteren.
3. Beweeg!
In eerste instantie maakt het niet uit WAT u doet; het belangrijkste is DAT u iets doet. Korte of lange wandelingen, nordic walking, gymnastiek, yoga, qigong of onlineaanbod zoals Gymondo en MovNat, of andere activiteiten.
Laten we vandaag bij de ademhaling blijven.
We zagen al dat intellectueel werk, maar ook stress, tot een snelle en oppervlakkige ademhaling leidt. Stel u nu voor dat u net op uw droomvakantiebestemming bent aangekomen. U komt op uw kamer, opent het raam en ziet de zee, de bergen, de woestijn, wat dan ook… Wat doet u? Snel voor u uit hijgen?
Waarschijnlijk niet. Meestal volgt een tevreden zucht, dus diep in- en uitademen. Ook dat is een inzicht uit ademhalingsonderzoek. Diepe geluksgevoelens, dankbaarheid, extase en ontspanning gaan steeds samen met een diepe, volle ademhaling.
Met deze kennis kunnen we aan de slag om ons leven te veranderen!
De longen zijn namelijk het enige inwendige orgaan dat enerzijds onwillekeurig door het autonome zenuwstelsel wordt aangestuurd (heel praktisch, want zo kunnen we niet vergeten te ademen), maar dat we anderzijds ook bewust kunnen ‘bedienen’.
Om dit te verduidelijken laat ik u een meting vóór en tijdens een oefening zien. De eerste meting is gedaan bij een proefpersoon die zeer hoge eisen aan zichzelf stelt en min of meer voortdurend stress ervaart, omdat ze bang is het anderen niet naar de zin te maken. De tweede meting vindt enkele minuten later plaats, tijdens een specifieke ademhalingsoefening die ‘gericht uitademen’ heet, waarbij de nadruk op langzaam en aangenaam uitademen ligt.
De meetgegevens worden zichtbaar gemaakt in diagrammen die elk tijdsinterval tussen twee hartslagen vastleggen en verschillende indices van het aanpassingsvermogen van het organisme documenteren. Hoe meer de afzonderlijke hartslagintervallen verschillen, hoe meer variabiliteit er is en hoe beter het autonome zenuwstelsel zich aan inwendige en uitwendige prikkels kan aanpassen.

Afbeelding 1:
Eerste meting zonder ademhalingstechniek. Er is een zeer slechte regulatie te zien.

Afbeelding 2:
Tweede meting met gesloten ogen en gerichte uitademing. Het hartritme verandert significant en de regulatie verbetert enorm.

Afbeelding 3:
Links: eerste meting zonder ademhalingstechniek, met een hoge stressindex en een verstoord autonoom evenwicht.
Rechts: tweede meting met gerichte uitademing, waarbij de stressindex binnen enkele minuten halveert en het autonome evenwicht een stabiel niveau bereikt.

Afbeelding 4:
Links: eerste meting met een slechte neurodynamische matrix.
Rechts: tweede meting, waarbij de centrale regulatie tot een bevredigend niveau verbetert.
Bij de centrale regulatie of de neurodynamische matrix moeten we iets langer stilstaan, want deze grafiek vormt een centraal onderdeel van de meting.
Grof gezegd laat deze grafiek zien hoe goed de hersenen met de rest van het lichaam communiceren. Dat is van belang bij klachten die moeilijk te plaatsen zijn. Brandend maagzuur is zo’n klassiek symptoom, maar ook ongecontroleerde zweetaanvallen, stotteren bij opwinding, opvliegers, het prikkelbaredarmsyndroom en veel andere klachtenbeelden hebben hier een belangrijk uitgangspunt.
Bij ons autonome zenuwstelsel gaat het steeds om passend reageren op prikkels van buitenaf.
Voedingsmiddelen moeten door de spijsverteringssappen optimaal worden afgebroken, onze spierspanning moet optimaal aan de huidige behoeften worden aangepast, zweetklieren en doorbloeding moeten zorgen voor optimale prestatiebereidheid, enzovoort. Dat we helaas vaak ver van dit optimum verwijderd zijn, blijkt uit het voortdurend stijgende aantal chronisch zieken dat natuurgeneeskundige praktijken bezoekt.
Juist dit gebied is heel goed te verbeteren met ademhalingstechnieken, meditatie, visualisaties en talrijke andere methoden.

Afbeelding 5:
Links: eerste meting. In de hersenen zijn veel gebieden met een hoog stressniveau rood gemarkeerd. Linksonder laten de dominante rode hersengolven eveneens stress en vermoeidheid zien.
Zoals we zien, kunnen we stress concreet zichtbaar maken, evenals de invloed van verschillende stressoren (bewust of onbewust, lichamelijk of psychisch-emotioneel) op de regulatie van het lichaam.
Een goede ademhalings- en meditatiepraktijk is dus veel meer dan wat esoterische wellness: het is een duurzame manier om de eigen gezondheid duidelijk te stabiliseren en te verbeteren.
Omdat de weg naar meesterschap altijd lang is, mogen we dankbaar zijn dat er ook plantaardige begeleiders bestaan die ons daarbij helpen.
In de eerste plaats zijn dit de zogeheten ‘adaptogenen’, een specifieke groep geneeskrachtige planten die ons systeem helpen beter met stress om te gaan en ons prestatievermogen te behouden.
Tot deze adaptogenen behoren saffraan, rozenwortel, macawortel en verschillende ginsengsoorten. Ook het complex van werkzame stoffen in ‘Innere Ruhe’ helpt, vooral in combinatie met de genoemde adaptogenen of homeopathische complexmiddelen, om het autonome zenuwstelsel gericht tijdens de avondrust of verspreid over de dag te begeleiden.
Uiteraard mogen ook de zogeheten ‘zenuwvitaminen’, de vitaminen van het B-complex, niet ontbreken om ons zenuwstelsel optimaal van ‘voedsel’ te voorzien.



