Feitencheck: hoe werken antibiotica?
Antibiotica zijn medicijnen die het immuunsysteem van het lichaam ondersteunen bij de bestrijding van bacteriën door hun groei te remmen of ze te doden. Ze werken uitsluitend bij aandoeningen die door bacteriën worden veroorzaakt. Daaronder vallen bijvoorbeeld roodvonk, de ziekte van Lyme en blaasontstekingen. Bij de meeste verkoudheden of griep hebben ze daarentegen geen effect.
Belangrijk om te weten is dat bacteriën van nature het vermogen hebben zich tegen antibiotica te beschermen. Deze antibioticaresistentie ontstaat door veranderingen in het erfelijk materiaal van de bacteriën of door het opnemen van zogeheten resistentiegenen. Wanneer antibiotica te vaak, te lang of onjuist worden ingenomen, bevordert dit het ontstaan van resistente bacteriën. Daarom is het belangrijk antibiotica alleen gericht te gebruiken en ze precies volgens voorschrift in te nemen.
Symptomen tijdens het gebruik van antibiotica
Tijdens een antibioticabehandeling kunnen typische bijwerkingen optreden. Bijzonder vaak komen voor:
- Buikpijn
- Misselijkheid
- Gebrek aan eetlust
- Winderigheid
- Allergische huidreacties (bijvoorbeeld roodheid, jeuk)
Deze symptomen hangen sterk af van het betreffende antibioticum. De inname moet altijd volgens voorschrift van een arts gebeuren.
Hoe ontstaat diarree na het innemen van antibiotica?
Een van de meest voorkomende bijwerkingen van antibiotica is diarree, in vakkringen ook antibiotica-geassocieerde diarree (AAD) genoemd. De belangrijkste oorzaak ligt in de werking van antibiotica: ze doden niet alleen de ongewenste, ziekteverwekkende microben, maar ook bacteriën uit onze darmflora.
De verandering van de darmflora beïnvloedt haar werking, waardoor ze veel taken niet meer zoals gebruikelijk kan vervullen. Daardoor worden meer koolhydraten en andere stoffen niet meer door het lichaam opgenomen, maar samen met water als vloeibare ontlasting uitgescheiden.
Een bijkomend probleem dat samenhangt met de vernietiging van de darmflora zijn antibioticaresistente microben. Deze maken er gebruik van dat de goede bacteriën van de darmflora worden gedood en kunnen zich daardoor vrijwel ongehinderd vermenigvuldigen.
Ook de rechtstreekse werking van het medicijn kan diarree veroorzaken. Zo versnelt erytromycine bijvoorbeeld de darmpassage, wat tot waterige ontlasting kan leiden.
Diarree is na antibioticagebruik niet ongewoon
Tijdens een antibioticabehandeling heeft tot 25 % van de patiënten last van diarree. De klachten kunnen gelijktijdig met de inname optreden, maar ook pas enkele weken later.
Vooral mensen die een zogeheten breedspectrumantibioticum gebruiken, dat meerdere ziekteverwekkers tegelijk bestrijdt, worden getroffen.
Doorgaans verbeteren de klachten enkele dagen na afloop van de behandeling. Als de diarree echter langer dan drie dagen duurt of bijzonder hevig is, moet advies van een arts worden gevraagd.
Hoe beïnvloeden antibiotica de darm?
Antibiotica werken niet selectief: ze bestrijden niet alleen ziekteverwekkende bacteriën, maar ook micro-organismen die van nature in onze darm leven en daar belangrijke taken vervullen. Deze nuttige darmbacteriën vormen een centraal onderdeel van het zogeheten microbioom, het geheel van alle micro-organismen in de darm. Wanneer dit evenwicht wordt verstoord, spreekt men van dysbiose, met soms verstrekkende gevolgen.
Typische gevolgen zijn:
- Verminderde soortenrijkdom: sommige probiotische bacteriesoorten sterven af, waardoor schadelijke microben gemakkelijker de overhand krijgen.
- Verstoorde spijsvertering: enzymen en stofwisselingsproducten ontbreken, wat tot winderigheid, buikpijn of diarree kan leiden.
- Verminderde vitamineproductie: sommige darmbacteriën maken vitaminen aan, zoals biotine, B12 en vitamine K. Als het microbioom verzwakt is, neemt de lichaamseigen voorziening af.
- Verzwakking van het immuunsysteem: 70 % van de immuuncellen bevindt zich in de darm. Een verstoord evenwicht in de flora kan de afweer rechtstreeks beïnvloeden.
Deze veranderingen komen vaker voor naarmate een antibioticum langer of breder werkt. Vooral zogeheten breedspectrumantibiotica grijpen sterk in op het microbiologische evenwicht. Daarom geldt: gebruik antibiotica alleen wanneer het medisch werkelijk noodzakelijk is en zorg daarna gericht voor herstel van de darmflora.
Wat kan ik bij diarree doen?
Als tijdens of na een antibioticabehandeling diarree optreedt, is dat weliswaar onaangenaam, maar meestal geen reden tot zorg. Het is nu belangrijk de vocht- en elektrolytenbalans stabiel te houden en de darm tijd te geven om te herstellen.
De volgende maatregelen helpen het lichaam te ontlasten en het genezingsproces te ondersteunen:
- Veel drinken: minstens 1,5 tot 2 liter per dag. Ideaal zijn water zonder koolzuur of milde kruidenthee, zoals kamille of venkel.
- Elektrolyten aanvullen: apotheken bieden speciale poeders aan die volgens de WHO-formule zijn gemaakt en het verlies aan zout en suiker aanvullen.
- Licht verteerbare voeding: kies voor milde voeding zoals gekookte wortelen, rijst, geraspte appel of beschuit. Rijpe bananen leveren kalium en kalmeren de maag.
- Geen cola & zoute stokjes: het hoge suikergehalte van cola kan de diarree zelfs verergeren.
- Probiotische ondersteuning: preparaten met de gist Saccharomyces boulardii of probiotische bacteriestammen kunnen het herstel van de darmflora bevorderen.
Belangrijk: stop nooit op eigen initiatief met antibiotica. Vraag bij aanhoudende diarree, vooral met koorts of bloed in de ontlasting, beslist advies aan een arts. Meestal normaliseert de spijsvertering zich enkele dagen na afloop van de antibioticabehandeling vanzelf, als men de darm in die tijd ontlast en gericht ondersteunt.
Is het zinvol na antibiotica probiotica in te nemen?
Probiotica zijn levende bacteriën die van nature in de menselijke darmflora voorkomen. In welke voedingsmiddelen ze zitten en of ze ons een bijzonder voordeel kunnen bieden, leest u in ons magazineartikel Probiotica na antibiotica’.
Producttip: Darmsanierung Phase II-A – BioProphyl®
Voedingspatroon: hoe kan ik mijn darm ondersteunen?
Een darmvriendelijke voeding na antibiotica is essentieel. Aanbevolen voedingsmiddelen:
Gestoofde groenten
(courgette, broccoli, wortelen)
Aardappelen, rijst, havervlokken
Rijpe bananen, appelmoes
Naturel yoghurt, zuurkool, karnemelk
Minder aan te raden:
Rauwkost, uien, knoflook
Snoep, alcohol, koffie
Darmherstel na antibiotica: waar u op moet letten
Een darmherstelkuur kan helpen de verstoorde darmflora na een antibioticabehandeling weer in evenwicht te brengen, vooral bij klachten zoals diarree of winderigheid.
Onze aanbeveling: een darmherstelkuur in twee fasen
- Fase I: darmreiniging met voedingsvezels
- Fase II-A: probiotische culturen
- Fase II-B: prebiotische voedingsvezels als ‘voedsel’ voor de nuttige bacteriën
Naar het productconcept van BioProphyl®
Darmproblemen door antibiotica: terug naar een evenwichtige darmflora
Diarree na antibiotica komt vaak voor, maar is meestal tijdelijk. Het is belangrijk de darm niet alleen symptomatisch te ontlasten, maar ook bij de wederopbouw te helpen.
Conclusie:
- Antibiotica gericht gebruiken
- Diarree is een veelvoorkomende bijwerking
- Voldoende vloeistof en aangepaste voeding
- Probiotica en een darmherstelkuur kunnen het herstel ondersteunen
- Een stabiele darmflora is belangrijk voor het immuunsysteem
Opmerking: voedingssupplementen zijn geen vervanging voor een evenwichtige voeding en een gezonde leefstijl. Raadpleeg bij klachten uw arts.



