Wat is vitamine C?
Vitamine C behoort tot de groep wateroplosbare vitaminen en is essentieel voor ons lichaam. Dat betekent dat we de vitamine niet zelf kunnen aanmaken en regelmatig via de voeding moeten binnenkrijgen. Wist u dat naast mensen alleen apen en cavia’s afhankelijk zijn van externe aanvoer van vitamine C? Interessant genoeg kunnen alle andere zoogdieren de vitamine zelf uit glucose aanmaken.
Hoe werd vitamine C ontdekt?
De geschiedenis van vitamine C begint in de 18e eeuw met de Engelse zeevaarder James Cook (1728-1779). Meer dan 250 jaar geleden, op 26 augustus 1768, vertrok hij met de Endeavour voor zijn eerste reis rond de wereld. Twee verdere reizen volgden in 1772 en 1776. Tijdens die laatste vervulde hij een belangrijke missie die tot op heden baanbrekende sporen heeft nagelaten. Maar laten we bij het begin beginnen:
Zeevaarders waren destijds op volle zee niet zozeer bang voor piraten en oorlogen. Hun grootste angst was een vreemde ziekte die hun tanden liet rotten, hun kracht wegnam en hen uiteindelijk zelfs het leven kostte. De zeevaarder Jaques Cartier schreef in 1542 tijdens een expeditie in zijn logboek: ‘Het is verschrikkelijk: hun tandvlees werd zo rot dat al het vlees tot aan de tandwortels wegviel en bijna al hun tanden uitvielen. De ziekte verspreidde zich met zo’n besmettelijkheid over onze drie schepen dat er half februari van de 100 personen die wij waren, nog geen tien gezond waren.’
Misschien vermoedt u al waarover het gaat. Scheurbuik is de naam van de verschrikkelijke ziekte die de zeelieden op hun reizen teisterde. De naam komt van het Latijnse woord ‘scorbutus’, het woord voor mondrot. Men vermoedde allerlei oorzaken, van slecht eten aan boord, te sterk gezouten vlees en te hard brood tot bedorven water. Pas in 1753 besefte de Britse marinearts Dr. James Lind dat scheurbuik een voedingsgerelateerde aandoening is die met eenvoudige middelen kan worden verholpen.
Hij gaf matrozen met scheurbuik verschillende combinaties van voedingsmiddelen en noteerde nauwkeurig elke verandering die hij kon waarnemen. Al na enkele weken viel hem op dat citrusvruchten de symptomen leken te verbeteren. Ook verse aardappelen, kruiden en zuurkool bleken effectieve middelen tegen scheurbuik. Op basis van zijn waarnemingen stelde hij een lijst op van voedingsmiddelen die alle kapiteins van de marine voortaan aan boord moesten meenemen.
Wat heeft de ontdekkingsreiziger James Cook hiermee te maken? Hij was de eerste zeevaarder die zich tijdens zijn derde expeditie aan de lijst van de marinearts hield. Hij liet talloze vaten zuurkool en kisten vol citroenen aan boord brengen. Tijdens de reis gaf hij zijn bemanning het goede voorbeeld door zuurkool te eten en citroensap te drinken. Zo slaagde hij er als eerste grote kapitein in vrijwel de hele scheepsbemanning voor de gevreesde ziekte te behoeden. Alle volgende expeditieleiders volgden zijn voorbeeld en serveerden hun matrozen bij elke maaltijd citroen- en later ook limoensap.
U vraagt zich nu vast af wat deze raadselachtige ziekte precies kon verhelpen. De Engelse zeelieden maakte dat destijds niets uit. Pas in het begin van de 20e eeuw werden de eerste verklaringen gezocht. In 1919 gaf de Brit Jack Drummer de mysterieuze, scheurbuikbestrijdende stof de letter ‘C’. Een jaar later lukte het voor het eerst vitamine C uit citroenen te isoleren en later ook uit paprika en kool.
Inmiddels is niet alleen bekend dat scheurbuik een vitamine C-gebreksziekte is, maar weet men ook nauwkeuriger hoe de vitamine destijds werkte. Vitamine C is onder meer betrokken bij de productie van collageen, een belangrijk bestanddeel van het ondersteunende bindweefsel in ons lichaam. Wanneer het lichaam langdurig (meer dan drie maanden) geen vitamine C krijgt, daalt de collageenproductie en worden de typische verschijnselen van scheurbuik merkbaar: kleine bloedvaten scheuren, tandvlees en neus gaan bloeden en uitputting en vermoeidheid treden op.
In welke voedingsmiddelen zit vitamine C?
Goede bronnen van vitamine C zijn paprika, zwarte bessen en citrusvruchten, maar ook aardappelen, spinazie en tomaten. Het gehalte in de afzonderlijke voedingsmiddelen hangt echter sterk af van het oogstmoment, de duur en wijze van transport en bewaring en de bereidingswijze.
Omdat vitamine C zeer gevoelig is voor hitte en licht, kan het gehalte in een voedingsmiddel onder bepaalde omstandigheden met 80 tot zelfs 100 % afnemen. Vitamine C in fruit en groenten wordt bijvoorbeeld sneller afgebroken naarmate de bewaartemperatuur hoger en de relatieve luchtvochtigheid lager is. Bij kamertemperatuur is het dagelijkse vitamine C-verlies 5 tot 10 keer zo groot als onder optimale bewaaromstandigheden tussen 0 en 2 °C en bij een relatieve luchtvochtigheid van 90 tot 98 %.
Tips voor elke dag: zo blijft vitamine C in uw voedingsmiddelen behouden
Om zoveel mogelijk vitamine C in uw voedingsmiddelen te behouden, hebben we de volgende tips voor elke dag voor u verzameld:
- Gebruik voedingsstofrijke basisproducten, zoals verse groenten en fruit of diepvriesproducten
- Eet groenten en fruit zoveel mogelijk ongeschild en goed gewassen, want het beste zit vaak vlak onder de schil
- Kies bij voorkeur zo weinig mogelijk bewerkte producten en eet bijvoorbeeld liever een verse appel dan kant-en-klare compote
- Bereid uw voedingsmiddelen op een milde manier. Bij stoven en stomen blijven bijvoorbeeld meer voedingsstoffen behouden dan bij koken in water.
- Let bij hoge bereidingstemperaturen extra goed op de bereidingstijd.



