Aanbevolen jaarhoeveelheid al bereikt
We weten het ongetwijfeld allemaal, ook al willen we het niet onder ogen zien – we eten vaak te zoet, te vet en te zout en vaak ook te veel van alles. Toch zijn suiker, vetten en zout op zichzelf niet schadelijk voor onze gezondheid, want ze maken net zo goed deel uit van een gezonde en evenwichtige voeding als alle andere macro- en micronutriënten. Maar wat betekent ‘te veel’ dan?
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) beveelt aan dat maximaal 10 % van de dagelijks ingenomen energie afkomstig zou moeten zijn uit met suiker gezoete voedingsmiddelen en dranken. Onder suiker verstaat de WHO daarbij zogenaamde ‘vrije suikers’. Hiermee worden alle soorten suiker bedoeld die tijdens de productie extra aan een voedingsmiddel worden toegevoegd en er niet van nature in voorkomen. Daar komt de suiker bij die in honing, siroop, vruchtensapconcentraat en vruchtensappen zit. Natuurlijke suiker in fruit en ongezoete zuivelproducten valt daarentegen niet onder deze definitie.
Bij een gemiddelde behoefte van 2.000 kcal per dag voor een volwassene komt deze aanbeveling overeen met een inname van 50 gram suiker, oftewel bijna 17 suikerklontjes. Dat is sneller bereikt dan ons lief is. Zo zit er al 50 gram vrije suiker in een ontbijt dat bestaat uit een portie krokante muesli met melk, een snee brood met honing en een glas sinaasappelsap.
Foodwatch riep 12 augustus 2019 zelfs uit tot ‘kinderoverbesuikeringsdag’. Kinderen en jongeren hebben nu al, rekenkundig gezien, hun aanbevolen maximale consumptiehoeveelheid vrije suikers voor dit jaar bereikt. Ze zitten daarmee ver af van de aanbevolen maximale 10 procent van de dagelijkse energiehoeveelheid. In werkelijkheid ligt de gemiddelde suikerinname van kinderen en jongeren tussen 3 en 18 jaar in Duitsland op 16,5 procent van de dagelijkse energiebehoefte. De basis voor deze berekening vormen gegevens uit de in 2016 uitgevoerde DONALD-studie. Daarbij werden de voedingsgewoonten van meer dan 1.000 kinderen en jongeren vastgelegd en onderzocht. De analyse laat zien dat meisjes gemiddeld meer dan 60 gram vrije suikers per dag innemen, terwijl hun maximaal slechts 38 gram wordt aanbevolen. Jongens eten zelfs meer dan 70 gram bij een aanbeveling van 44 gram per dag.
Ook wij volwassenen zijn echter niet meer ver verwijderd van onze ‘overbesuikeringsdag’. Ter vergelijking: mannen in Duitsland bereiken hun aanbevolen suikerlimiet voor dit jaar op 20 september, vrouwen iets later, op 8 oktober.
De ene suiker is de andere niet, of toch?
Als u de voedingswaardevermelding van een voedingsmiddel nader bekijkt, vindt u onder andere het koolhydraatgehalte. Daaronder staat de term ‘waarvan suikers’. Suikers zijn weliswaar ook koolhydraten, maar de twee begrippen zijn niet hetzelfde. Wat er precies achter zit en hoe de begrippen van elkaar kunnen worden onderscheiden, leest u hieronder.
Onder de term suiker vallen alle enkelvoudige en tweevoudige suikers die in een voedingsmiddel aanwezig zijn. Onze klassieke tafelsuiker, ook sacharose genoemd, is bijvoorbeeld een tweevoudige suiker die bestaat uit de afzonderlijke suikermoleculen glucose en fructose. Melksuiker, ook lactose genoemd, bestaat uit de afzonderlijke bouwstenen glucose en galactose.
Als koolhydraten worden meervoudige suikers, zogenaamde polysachariden, aangeduid. Ze bestaan uit een keten van meer dan twee suikermoleculen. Daartoe behoren bijvoorbeeld zetmeel, een aaneenschakeling van glucosemoleculen, en de voedingsvezel inuline, die bestaat uit een keten van fructosebouwstenen.
Dat koolhydraten uit suikermoleculen bestaan, betekent echter niet automatisch dat alle koolhydraatrijke voedingsmiddelen zoet smaken. Brood en aardappelen bevatten veel koolhydraten in de vorm van zetmeel, dat eerst door onze spijsverteringsenzymen in afzonderlijke suikerbouwstenen moet worden afgebroken. U kunt dat heel eenvoudig zelf testen door een stukje brood zo lang mogelijk te kauwen. Na enige tijd zult u een zoetige smaak kunnen waarnemen. Dat komt door een enzym in ons speeksel, amylase, dat al in de mond begint met de vertering van koolhydraten en ze splitst in hun afzonderlijke bestanddelen, de zoet smakende glucosemoleculen.
De basis van suiker (1×1):
Enkelvoudige suikers (monosachariden):
- Glucose (druivensuiker)
- Fructose (vruchtensuiker)
- Galactose
Tweevoudige suikers (disachariden):
- Sacharose (tafelsuiker, bestaande uit glucose en fructose)
- Lactose (melksuiker, bestaande uit glucose en galactose)
- Maltose (moutsuiker, bestaande uit twee glucose-eenheden)>
Meervoudige suikers (oligo- en polysachariden):
- Zetmeel (veel aaneengeschakelde glucose-eenheden)
- Inuline (veel aaneengeschakelde fructose-eenheden)
Waarom het onderscheid tussen suiker en de polysachariden (dus de meervoudige suikers) zo belangrijk is, wordt later duidelijker aan de hand van de functie van koolhydraten en suikers voor ons lichaam.
Pas op voor suikervalkuilen
Te veel suiker maakt – scherp gesteld! – op den duur dik en ziek. Veel voedingsmiddelenfabrikanten gebruiken suiker echter om de smaak af te ronden of de consistentie te verbeteren. Omdat een product met een hoog suikergehalte bij veel consumenten niet bepaald op de favorietenlijst staat, worden vaak andere zoetende ingrediënten gebruikt, die achter de meest uiteenlopende termen schuilgaan.
Suiker zit daarom ook in voedingsmiddelen die helemaal niet zoet smaken. Had u bijvoorbeeld gedacht dat er in een portie ravioli uit blik ongeveer 13 gram suiker zit? Dat komt overeen met meer dan vier suikerklontjes. Zelfs in hartige barbecuesauzen zit per portie (15 milliliter) al 2,6 gram suiker, dus bijna een heel suikerklontje. Bij het bekijken van de ingrediëntenlijst is de boosdoener bovendien niet altijd meteen te herkennen. Waar moet u dus op letten?
Als vuistregel kunt u alvast onthouden dat de meeste wetenschappelijke benamingen voor suiker eindigen op -ose. Maar ook melkproducten, verschillende siropen, moutsoorten, vruchtensuiker, honing en gedroogd fruit worden gebruikt om te zoeten. De volgende opsomming geeft aan de hand van enkele voorbeelden een klein overzicht van de veelzijdigheid van het begrip suiker:
Hierachter gaat suiker schuil
| Uitgang -ose: | glucose, sacharose, fructose, lactose, dextrose, raffinose, maltose (maar ook dextrine of tarwedextrine) |
|---|---|
| Melkproducten: | lactose, melksuiker, zoeteweipoeder, mageremelkpoeder |
| Siropen en diksappen: | glucosestroop, invertsuikerstroop, suikerbietenstroop, glucose-fructosestroop, High-Fructose-Corn-Syrup (HFCS), ahornsiroop, agavesiroop, rijststroop |
| Moutsoorten: | maltose, moutextract, gerstemout, gerstemoutextract |
| Vruchtensuiker: | druivensuiker, zoet uit druiven, zoet uit fruit |
| Andere zoetende voedingsmiddelen: | honing, gedroogd fruit (rozijnen, sultanarozijnen, gedroogde abrikozen) |
Niet alles aan suiker is slecht
Koolhydraten vormen de belangrijkste energiebron voor ons lichaam. Van de ongeveer 180 g koolhydraten die we dagelijks nodig hebben, verbruiken alleen onze hersenen maar liefst 140 g.
Om het lichaam de energie uit koolhydraten te laten benutten, moeten ze in de bloedbaan terechtkomen. Daarvoor worden de koolhydraatketens eerst in het spijsverteringskanaal afgebroken tot enkelvoudige suikers. Het hormoon insuline zorgt er vervolgens voor dat de glucose vanuit het bloed in de lichaamscellen terechtkomt. De alvleesklier reguleert de bloedsuikerspiegel en zorgt er door de afgifte van insuline en zijn tegenhanger glucagon voor dat deze relatief constant blijft.

In dit verband is ook belangrijk dat de inname van complexe koolhydraten met langere ketens niet tot grote schommelingen in de bloedsuikerspiegel leidt. Snel beschikbare koolhydraten, die uit tweevoudige of zelfs alleen uit enkelvoudige suikers bestaan, komen daarentegen zeer snel in de bloedbaan terecht en laten de bloedsuikerspiegel daardoor omhoogschieten. Dit veroorzaakt een hoge insulineafgifte en daardoor een even snelle daling van de bloedsuiker. Een langdurige verzadiging wordt zo niet bereikt; bij de meeste mensen veroorzaakt dit eerder plotselinge trek en een vermindering van de lichamelijke en geestelijke prestaties. Om die reden worden ze ook wel ‘lege calorieën’ genoemd.
Een constante bloedsuiker dankzij complexe koolhydraten
Voedingsmiddelen met complexe koolhydraten zijn in vergelijking met eenvoudige, snel beschikbare koolhydraten betere energieleveranciers, want ze leveren tegelijkertijd waardevolle voedingsvezels, vitaminen en mineralen. Ze worden complex genoemd omdat ze samen met voedingsvezels zijn ingebed in een vaste structuur, die door spijsverteringsenzymen eerst moeizaam moet worden opengebroken. Dat zorgt ervoor dat de suikermoleculen slechts langzaam uit het voedingsmiddel worden vrijgemaakt, geleidelijk in de bloedsomloop terechtkomen en de bloedsuikercurve vlakker en gelijkmatiger verloopt. Daarnaast stimuleren oplosbare en onoplosbare voedingsvezels de werking van ons maag-darmkanaal en dienen ze als voedsel voor gezondheidsbevorderende darmbacteriën.
Rijk aan complexe koolhydraten zijn volkorenproducten zoals brood, havermout en rijst, maar ook aardappelen, pasta en peulvruchten, die tegelijkertijd ook een laag vetgehalte hebben.
De dosis maakt het ‘gif’
Geen suiker is ook geen oplossing. Koolhydraten en suikers zijn namelijk ook betrokken bij de stofwisseling van eiwitten en vetten. Ons lichaam heeft een evenwichtige combinatie van alle drie de macronutriënten nodig om zijn stofwisseling efficiënt te laten verlopen.
Daarom geldt: met mate en vooral bewust omgaan met suiker is van het grootste belang. Helemaal geen suiker gebruiken is bovendien nauwelijks mogelijk en ook niet gezond. Want ook fruit bevat suiker, namelijk fructose, en die is binnen de aanbevolen consumptie van ongeveer twee porties fruit per dag helemaal niet schadelijk. Zoete appels, druiven en bessen kunt u – in tegenstelling tot vruchtensappen – zonder schuldgevoel eten, omdat ze veel andere gezondheidsbevorderende stoffen bevatten, zoals vitaminen en secundaire plantenstoffen. Voor chocolade, koekjes en dergelijke ligt dat anders. Ze bevatten slechts weinig gezondheidsbevorderende stoffen, zodat u er beter met mate en alleen bij bijzondere gelegenheden van kunt genieten. Helemaal van het menu schrappen hoeft u zulke lekkernijen echter niet. De beste manier om de trek in zoet te stillen zonder daarbij over de schreef te gaan, is aandachtig en bewust eten.
Houd er ook rekening mee dat veel suikerrijke voedingsmiddelen, vooral die met een hoog gehalte aan toegevoegde vrije suiker, vaak een lagere voedingsstoffendichtheid hebben, maar toch veel calorieën bevatten. Dat maakt het voor ons moeilijker om gedurende de dag onze behoefte aan voedingsstoffen te dekken zonder onze energiebehoefte te overschrijden. Zorg daarom voor een voldoende voorziening van alle vitale voedingsstoffen. Een gerichte aanvulling van bepaalde voedingsstoffen kan zo nodig zinvol zijn om de dagelijkse voeding te verrijken. Een goede basisvoorziening van verschillende vitaminen en mineralen bieden u bijvoorbeeld ook ons Shield of ons Ballaststoff Vital Komplex. Dit laatste bevat daarnaast waardevolle, goed verdraagbare voedingsvezels die u ondersteunen bij de regulering van uw bloedsuikerspiegel.
Om u te helpen uw suikerconsumptie onder controle te krijgen, hebben we een paar tips samengesteld:
Onze tips voor minder suiker
-
Let op de aangegeven portiegrootte op een verpakking.
Op veel producten staan de voedingswaarden per portie vermeld. Hoe groot een portie is, mag elke fabrikant echter zelf bepalen. Veel fabrikanten spelen daarbij graag vals en geven onrealistisch kleine porties op, waarvan in de meeste gevallen zelfs kinderen niet verzadigd raken. Wie beperkt zich bij het ontbijt nu tot 30 gram ontbijtgranen? -
Laat u bij het lezen van etiketten niet misleiden.
Veel fabrikanten proberen de daadwerkelijk gebruikte suiker in de ingrediëntenlijst te verbergen achter allerlei verschillende zoetmiddelen en vaktermen (zie tabel 1). -
Bedenk: ook rijststroop, agavesiroop, honing en dergelijke zijn niets anders dan suiker.
Als ‘gezondere’ suikers worden bijvoorbeeld honing en agavesiroop graag als alternatief gebruikt om gerechten te zoeten. Maar ook deze zoetmakers bevatten bijna evenveel suiker als onze klassieke witte tafelsuiker. Ze hebben tegenover deze suiker echter wel een doorslaggevend voordeel: ze hebben een karakteristieke eigen smaak die uw gerechten iets bijzonders kan geven. Daarnaast bevatten sommige ervan, waaronder honing en agavesiroop, veel fructose, die in vergelijking met glucose een sterkere zoetkracht heeft (zie tabel 2). Om dezelfde intensiteit van zoetheid te bereiken, hebben we er dus niet zoveel van nodig als bijvoorbeeld van tafelsuiker. -
Neem het zoeten van uw gerechten zelf in de hand.
In plaats van kant-en-klare vruchtenyoghurt te gebruiken, kunt u naturel yoghurt of kwark eenvoudig zelf verrijken met vers fruit. De natuurlijke zoetheid van het fruit is vaak al voldoende. Geef daarnaast de voorkeur aan producten zoals muesli of cornflakes zonder toegevoegde suiker en voeg alleen zoveel suiker toe als u lekker vindt. -
Snoep bewust.
Neem de tijd, ga er gezellig voor zitten en geniet bewust en met al uw zintuigen van uw lekkernij. Ook als het soms nog zo lekker smaakt, eet u bijvoorbeeld slechts één in plaats van twee stukken taart, maar geniet u daar des te meer van.
Suiker en andere zoetmiddelen vergeleken
| Zoetmiddel | Energiegehalte in kcal per 100 g |
Zoetkracht In vergelijking met sacharose |
Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
| Suiker (sacharose) | 405 | 1 | |
| Honing | 302 | > 1 | 0,4 % eiwit, 0,2 % mineralen, hoog fructosegehalte |
| Fructose | 405 | 1,2 | Gebruikt als suikervervanger |
| Glucose | 405 | 0,8 | |
| Lactose | 405 | 0,3 | werkt laxerend in grotere hoeveelheden |
| Ahornsiroop | 250 | > 1 | 0,4 % eiwit, 0,7 % mineralen |
| Suikerbietenstroop | 265 | > 1 | 2 % eiwit, bevat kalium, ijzer, magnesium en calcium |
| Agavesiroop | 287 | 1,2 | Hoog fructosegehalte |
| Suikeralcoholen | 240 | 0,3 tot 1 | Gebruikt als suikervervanger, werken laxerend in grotere hoeveelheden, veroorzaken geen cariës |
| Zoetstoffen | 0 tot 4 | 40 tot 2.500 | Wettelijk vastgelegde grenswaarden voor de maximale dagelijkse inname van elke afzonderlijke stof |
Wanhoop dus niet. Ook als u eerder tot de zoetekauwen behoort, is het mogelijk u van deze ‘afhankelijkheid’ te bevrijden. Het is alleen een kwestie van wennen en gewoonte. Een geleidelijke vermindering van de hoeveelheid suiker zult u nauwelijks merken en met onze tips en een paar kleine gedragsveranderingen bent u binnen enkele weken ook met aanzienlijk minder zoet tevreden. Dan smaakt koffie ook met slechts één in plaats van de gebruikelijke drie suikerklontjes en op een gegeven moment kan de suiker zelfs helemaal wegblijven. Misschien bent u al snel zover dat u uw persoonlijke ‘overbesuikeringsdag’ pas op oudejaarsavond kunt vieren.
Bronnen en referenties
- Foodwatch Deutschland (2019): Am 12. August ist „Kinder-Überzuckerungstag“!. https://www.foodwatch.org/de/am-12-august-ist-kinder-ueberzuckerungstag-kinder-und-jugendliche-haben-bereits-ihr-zucker-limit-fuer-ein-ganzes-jahr-erreicht. Zugriff: 20.08.2019.
- Germscheid V (2019): Alles, was uns das Leben versüßt – Zucker und andere Süßungsmittel. VerbraucherService Bayern. Bayrisches Staatsministerium für Umwelt und Verbraucherschutz (Hg.).
- Herzner S (2015): Was sind eigentlich Kohlenhydrate?. Wort & Bild Verlag Konradshöhe GmbH & Co. KG (Hg.). https://www.apotheken-umschau.de/gesund-bleiben/ernaehrung/was-sind-eigentlich-kohlenhydrate-711747.html. Zugriff: 19.08.2019.
- Bundeszentrum für Ernährung (BZfE) (2019): Ernährungsmythen aufgedeckt. Erforscht oder erfunden? Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft (BMEL) (Hrg.). KOMPASS ERNÄHRUNG Ausgabe 2/2019.
- Ernst JB, Arens-Azevêdo U, Bitzer B, Bosy-Westphal A, de Zwaan M, Egert S, Fritsche A, Gerlach S, Hauner H, Heseker H, Koletzko B, Müller-Wieland D, Schulze M, Virmani K, Watzl B, Buyken AE für Deutsche Adipositas-Gesellschaft, Deutsche Diabetes Gesellschaft und Deutsche Gesellschaft für Ernährung (2018): Konsensuspapier. Quantitative Empfehlung zur Zuckerzufuhr in Deutschland. Bonn, 2018.
- World Health Organization (Hg.) (2015): Guideline: sugars intake for adults and children. Genf (2015).



