Voeding en dagelijks leven

Probiotica: dit moet u weten over bacterieculturen

De darm, en meer bepaald zijn bacteriële bewoners, staat al jaren centraal in intensief onderzoek. Steeds meer resultaten maken duidelijk hoe belangrijk een evenwichtig microbioom is en welke invloed het heeft op ons welzijn. Daardoor groeit de belangstelling voor gerichte ondersteuning van de darmflora. Bacterieculturen, in het dagelijks leven meestal probiotica genoemd, spelen hierbij een sleutelrol. Dit artikel vat samen wat deze culturen kenmerkt, wat probiotica zijn, hoe ze van prebiotica verschillen, in welke voedingsmiddelen ze voorkomen en wanneer men probiotica kan innemen.
Probiotica: dit moet u weten over bacterieculturen

Probiotica: levende micro-organismen voor uw darmflora

Probiotica zijn preparaten met levende micro-organismen (bijvoorbeeld melkzuurbacteriën of gisten). Het begrip betekent zoveel als ‘voor het leven’. In de EU zijn algemene gezondheidsclaims over probiotica echter niet toegelaten. Daarom spreekt men in de praktijk vaak neutraal over ‘voedingsmiddelen met specifieke bacterieculturen’. Dit betreft vooral de reclametaal, niet het feit dat zulke culturen in voedingsmiddelen aanwezig kunnen zijn of als voedingssupplement worden aangeboden.

De culturen zijn deels van nature aanwezig in gefermenteerde voedingsmiddelen en worden deels gericht toegevoegd, of afzonderlijk aangeboden als probioticacapsules, poeder of tabletten.

Prebiotica en probiotica kunnen onderscheiden

Prebiotica zijn geen micro-organismen, maar onverteerbare voedingsvezels (bijvoorbeeld inuline en resistent zetmeel) die als voedselbron dienen voor bepaalde darmbacteriën. Probiotica en prebiotica vullen elkaar aan: de ene leveren levende culturen, de andere het ‘voedsel’. Samen ondersteunen ze een gevarieerd microbieel milieu.

Om te onthouden: probiotica = bacterieculturen; prebiotica = voedingsvezels.

Welke probiotica zijn er?

In voedingsmiddelen en voedingssupplementen komen vaak stammen voor uit de geslachten Lactobacillus (bijvoorbeeld L. acidophilus, L. casei, L. plantarum, L. reuteri), Bifidobacterium (bijvoorbeeld adolescentis, B. breve, B. longum, B. infantis), Enterococcus (E. faecium) en soms gisten. Betrouwbare producten vermelden de stamaanduiding en hoeveelheid (CFU/KVE). Gezondheidsbeloften over de concrete werking zijn, afgezien van nauw omschreven uitzonderingen, niet toegestaan.

Uitzondering (gefermenteerde melk): voor de culturen **Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus en Streptococcus thermophilus in yoghurt of aangezuurde melk mag de toegelaten claim worden gebruikt dat ‘levende culturen in yoghurt de lactosevertering van het product verbeteren bij personen die lactose moeilijk verteren’. Voorwaarde: minstens 10⁸ KVE per gram yoghurt. Vers bereide yoghurt voldoet hier eerder aan dan producten die een hittebehandeling hebben ondergaan.

Zijn voedingssupplementen met probiotica zinvol?

Probiotica kunnen als aanvulling op de voeding in de vorm van capsules, poeder of tabletten worden gebruikt. Of dat zinvol is, hangt af van het doel (bijvoorbeeld een vaste voedingsroutine opbouwen), de leefstijl en de verdraagbaarheid. Let op:

  • Stamspecificiteit en etikettering (volledige namen, vastgestelde hoeveelheid CFU per dagportie)
  • Kwaliteit & stabiliteit (bewaar- en temperatuurinstructies),
  • Betrouwbaarheid van de gebruiksaanbeveling (geen genezingsbeloften).

‘Probiotica om af te vallen’: rond gewichtsbeheersing circuleren allerlei verwachtingen. Een betrouwbare benadering blijft: probiotica worden onderzocht in verband met stofwisselingsprocessen. Harde uitspraken over gewichtsverlies zijn in de EU-reclametaal niet toegestaan.

Wanneer probiotica innemen?

Volg de aanwijzingen van de fabrikant. Vaak wordt inname bij een maaltijd aanbevolen (buffering van maagzuur). Regelmaat is belangrijker dan het tijdstip. Wie voor het eerst probiotica gebruikt, begint met een lage dosis en verhoogt deze als ze goed worden verdragen.

Hoelang probiotica gebruiken?

De duur hangt af van het doel en het product. In de praktijk heeft consequente inname gedurende meerdere weken zich bewezen. Daarna kunt u bekijken of u de routine voortzet of een pauze neemt. Bij langduriger gebruik is overleg met een deskundige aan te raden, vooral bij onderliggende aandoeningen of voortdurend medicijngebruik.

Bijwerkingen van probiotica: oorzaken en tips om ze te voorkomen

Vooral in het begin kunnen tijdelijk winderigheid, oprispingen of een vol gevoel optreden, zowel bij voedingssupplementen met probiotica als bij probiotische voedingsmiddelen. Dit is vaak te voorkomen door:

  • met kleine hoeveelheden te beginnen en langzaam te verhogen,
  • voldoende te drinken,
  • het product bij een maaltijd in te nemen,
  • bij intolerantie van stam of toedieningsvorm te wisselen (bijvoorbeeld probioticacapsules in plaats van een drankje).

Zeldzaam, maar relevant: bij een sterk verzwakt immuunsysteem, centraal-veneuze katheters, kort na grote operaties of bij pasgeborenen en vroeggeborenen moet de inname met een arts worden besproken.

Welke darmbacteriën komen in het menselijk lichaam voor?

De darmflora is net zo individueel als een vingerafdruk en wordt beïnvloed door leeftijd, voeding, omgeving, stress en hygiëne. Typische vertegenwoordigers in een fysiologische darmflora zijn:

De afbeelding toont de verschillende darmbacteriën Lactobacillus (L. acidophilus, L. casei, L. plantarum, L. reuteri), Bifidobacterium (B. adolescentis, B. breve, B. longum, B. infantis), Enterococcus (E. faecium) en E. coli-stammen.

De concentratie verschilt per deel van de darm: weinig bacteriën in de dunne darm, een dichte kolonisatie in de dikke darm.

Belangrijk: gewenste en ongewenste soorten bestaan altijd naast elkaar. Zolang er evenwicht is, vormt dit geen probleem. Pas wanneer een verstoord evenwicht langer aanhoudt, wordt het kritisch.

Zijn probiotica geschikt voor elke leeftijdsgroep?

In principe wel, maar met mate en een duidelijk doel:

  • Probiotica voor kinderen: gebruik speciale producten voor kinderen (aangepaste stammen en doseringen). Bespreek de inname bij zuigelingen en peuters met een kinderarts.
  • Volwassenen: voor velen zinvol als onderdeel van de voeding, vooral wanneer gefermenteerde voedingsmiddelen zelden op het menu staan.
  • Ouderen: met het ouder worden verandert de darmflora; probiotica kunnen helpen de voedingsroutine te ondersteunen.
  • Probiotica tijdens de zwangerschap: gebruik tijdens de zwangerschap alleen producten die daar uitdrukkelijk voor zijn goedgekeurd en betrek uw gynaecoloog erbij, vooral bij bestaande aandoeningen of medicijngebruik.

In welke voedingsmiddelen komen probiotica voor?

Gefermenteerde of melkzuurgegiste voedingsmiddelen bevatten van nature levende culturen:

  • Yoghurt, kefir, zuurkool (vers), zure augurken, kimchi, tempeh, miso, gerijpte kaas en traditionele appelazijn.

Belangrijk: verse zuurkool bevat levende micro-organismen; gepasteuriseerde zuurkool (uit blik of pot) is verhit en de culturen zijn inactief. Ook voor yoghurt geldt: verse producten bevatten levende starterculturen; bij producten die een hittebehandeling hebben ondergaan, zijn ze verminderd of niet meer aanwezig. Voor de claim over lactosevertering in yoghurt zijn S. thermophilus- en L. bulgaricus-culturen in een vastgestelde minimumhoeveelheid vereist (10⁸ KVE/g). Ook appelazijn kan, afhankelijk van het productieproces, geen levende culturen meer bevatten.

Probiotica als waardevolle bijdrage aan een evenwichtige voeding

Probiotica kunnen op twee manieren worden ingenomen: als natuurlijke probiotica via voedingsmiddelen en gericht via verrijkte producten of voedingssupplementen. Talrijke studies onderzoeken verbanden met de stofwisseling, zonder dat daaruit algemene genezingsbeloften mogen worden afgeleid. Bepaalde groepen moeten voorzichtig zijn (zie bijwerkingen/contra-indicaties).

Tegelijkertijd zijn er nog veel onbeantwoorde vragen over de werking. Daarom zouden bepaalde groepen mensen van consumptie moeten afzien. Dit geldt voor mensen met een verminderde afweer, een verzwakte darmbarrière of een alvleesklierontsteking. Ook tijdens ‘buikgriep’ moeten afzonderlijke bacteriepreparaten voor de zekerheid niet worden ingenomen.

Praktische conclusie: wie probiotica wil kopen, let op betrouwbare etikettering, duidelijke gebruiksinstructies (ook ‘Wanneer probiotica innemen?’), een realistische gebruiksduur (‘Hoelang probiotica gebruiken?’) en de eigen verdraagbaarheid. Daarnaast horen prebiotische voedingsvezels (bijvoorbeeld inuline, resistent zetmeel en pectine) als vast onderdeel op het menu. Ze leveren het voedsel voor de culturen en maken de voedingsroutine compleet.


Juridische opmerking:

  • Algemene gezondheidsclaims over probiotica zijn in de EU niet toegelaten. Toegestaan is onder meer de yoghurtclaim over lactosevertering met S. thermophilus en L. bulgaricus bij ≥ 10⁸ KVE/g.
  • Daarom gebruiken veel aanbieders neutrale formuleringen zoals ‘bevat levende culturen’ in plaats van ‘probiotica’ als reclamebelofte.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen
Voeding en dagelijks leven

Wat is een darmherstelkuur?

Verliefde mensen voelen ‘vlinders in hun buik’, we nemen beslissingen ‘op ons gevoel’ en hebben een ‘goed buikgevoel’ wanneer we vertrouwen hebben. U kent deze traditionele uitdrukkingen vast. Ze laten zien dat ons spijsverteringskanaal...

12 min. leestijd
Artikel lezen: Wat is een darmherstelkuur?