Kennis over voedingsstoffen

Mythecheck: vocht- en elektrolytenhuishouding bij hitte

Eindelijk is de langverwachte hete zomer aangebroken! Maar de stijgende temperaturen, die steeds vaker zelfs boven de grens van 30 graden uitkomen, bezorgen veel mensen problemen. Wie verlangt er niet naar een verfrissend drankje met ijsblokjes dat voor de gewenste verkoeling moet zorgen?
Mythecheck: vocht- en elektrolytenhuishouding bij hitte

Warm of koud?

Eindelijk is de langverwachte hete zomer aangebroken! Maar de stijgende temperaturen, die steeds vaker zelfs boven de grens van 30 graden uitkomen, bezorgen veel mensen problemen. Wie verlangt er niet naar een verfrissend drankje met ijsblokjes dat voor de gewenste verkoeling moet zorgen? Ook bij andere manieren om af te koelen kent de creativiteit geen grenzen. Toch hoort men steeds weer dat warme dranken veel geschikter zouden zijn dan koude om het lichaam af te koelen. Wat klopt er dus van deze mythe? Hier leest u meer.

Welke invloed heeft de hitte op het lichaam?

De kerntemperatuur van ons lichaam ligt bij gezonde volwassenen tussen 36 en 37 °C. Bij deze temperatuur werkt onze stofwisseling het beste en kunnen alle biochemische processen in de organen optimaal verlopen. De temperatuur aan de buitenkant van ons lichaam (de schiltemperatuur) ligt daar met circa 30 tot 35 °C echter onder. Die is bovendien sterk afhankelijk van de omgevingstemperatuur.
De warmte uit het binnenste van het lichaam wordt in de eerste plaats met het bloed naar de huid vervoerd. Vandaar kan ze aan de omgeving worden afgegeven. Dat wordt vooral duidelijk wanneer we koorts hebben. De door het lichaam uitgestraalde warmte is dan duidelijk aan het voorhoofd te voelen. Om de kerntemperatuur zo veel mogelijk te behouden, beschikt ons lichaam over verschillende mechanismen die door bepaalde gebieden van de hersenen worden aangestuurd:
Ten eerste kan warmtetransport via een ander medium plaatsvinden, bijvoorbeeld wanneer u uw hand op een koud oppervlak legt (= conductie). Daarnaast kan overtollige warmte via de ademlucht naar buiten worden afgegeven (= convectie). De derde variant kennen we in de zomer allemaal maar al te goed: het verdampen van zweet op onze huid (= evaporatie), waarbij de zogenaamde verdampingskoude ontstaat.
Hoe hoger de omgevingstemperatuur wordt, hoe meer onze bloeddruk stijgt en hoe meer we ook zweten. Zo wordt gewaarborgd dat het lichaam genoeg warmte aan de omgeving afgeeft en niet oververhit raakt. En juist deze twee factoren, een stijgende bloeddruk en het grotere vochtverlies, bezorgen ons de typische bloedsomloopklachten, zoals hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid en een licht gevoel in het hoofd.

Wat kunnen we ertegen doen?

Het is ons waarschijnlijk allemaal duidelijk: wie veel zweet, moet veel drinken. Ook al klinkt dat eenvoudig, toch is er een klein punt om rekening mee te houden. De dranken moeten namelijk niet te heet en niet te koud zijn. Want ons lichaam probeert – zoals hierboven beschreven – steeds zijn kerntemperatuur te behouden. Te koude dranken moeten daarom eerst door ons lichaam worden opgewarmd. En dat kost energie, waarbij warmte ontstaat. Er gebeurt dus precies wat we willen voorkomen. Te hete dranken zorgen er echter voor dat we te veel gaan zweten en het nog moeilijker wordt het vochtverlies te compenseren. Dranken moeten daarom idealiter lauwwarm zijn. Toegegeven, koel water smaakt een stuk beter dan warm water. Daarom kunt u als alternatief bijvoorbeeld lauwwarme pepermuntthee of groentebouillon drinken. Of u maakt van uw water een ‘infused water’.
Meng hiervoor plat water naar eigen smaak met bijvoorbeeld verse muntblaadjes, schijfjes citroen, bessen, schijfjes komkommer, stukjes watermeloen of basilicumblaadjes en laat het enkele uren in de koelkast trekken. Dit lekkere water is ook ideaal voor een zomerfeest of natuurlijk als verfrissing op kantoor. Probeer gerust verschillende combinaties uit en geniet ervan.

Tips voor nog meer verkoeling

Naast de keuze van dranken zijn er nog andere mogelijkheden om ook van buitenaf verkoeling te krijgen. Hieronder hebben we een kleine selectie voor u samengesteld:

  • Goed ventileren: Open direct na het opstaan alle ramen en zorg voor tocht. Vroeg in de ochtend is de lucht nog lekker koel. Sluit daarna bij voorkeur de ramen weer en verduister de kamers met jaloezieën of gordijnen.
  • Maak van een warmwaterkruik een koelkruik: Als een met heet water gevulde kruik verwarmt, werkt het principe ook omgekeerd! Vul de kruik eenvoudig met koud water, leg haar enkele uren in de koelkast en leg de ‘koelkruik’ op uw voeten.
  • Verschoon het bed: Gebruik satijnen beddengoed voor uw deken en matras. De stof heeft een verkoelend effect, dat u nog kunt versterken door de overtrekken vóór het slapengaan ongeveer een halfuur in de vriezer te leggen.
  • Maak een milieuvriendelijke airco: Open ’s nachts het raam en hang er een nat laken voor. Zo wordt de binnenstromende lucht direct afgekoeld.

De elektrolyten- en vochthuishouding

De hierboven genoemde dranken voorzien ons niet alleen van vocht, maar dragen ook bij aan het behoud van onze mineralenhuishouding. Door zweten verliest het lichaam namelijk niet alleen vocht, maar ook belangrijke mineralen die in het lichaam als elektrolyten fungeren. Elektrolyten zijn kleine geladen deeltjes die binnen en buiten cellen en bloedvaten en in de bloedbaan aanwezig zijn. Tot de belangrijkste elektrolyten in het lichaam behoren:

  • positief geladen kationen: natrium (Na+), kalium (K+), calcium (Ca+) en magnesium (Mg+)
  • negatief geladen anionen: chloride (Cl-), fosfaat (PO43-) en bicarbonaat (HCO3-)

Ze spelen een doorslaggevende rol bij verschillende stofwisselingsprocessen, zoals het reguleren van onze vochthuishouding en de activiteit van onze zenuw- en spiercellen (denk aan spierkrampen). Vooral bij hoge temperaturen moet u er daarom beslist op letten dat u voldoende mineralen binnenkrijgt. Dat lukt bijzonder goed met groentebouillon, omdat die keukenzout (natrium en chloride) bevat, of met mineraalwater dat rijk is aan calcium en magnesium.
Overigens zijn ook ons ‘Basenpuffer’ en onze ‘Sango Koralle maritim’ rijk aan waardevolle mineralen. Onze tip: als u ons ‘Basenpuffer’ door een drankje roert, levert het niet alleen de waardevolle mineralen kalium, calcium, magnesium en zink als goed bruikbare citraten, maar meteen ook het bij hitte benodigde vocht. ‘Sango Koralle maritim’ bevat natuurlijk calcium en magnesium in de optimale verhouding van ‘2 : 1’, waardoor het zich onderscheidt door een hoge biologische beschikbaarheid van de voedingsstoffen.
We wensen u in die geest een aangename en verfrissende zomer en hopen dat u met onze tips niet al te veel gaat zweten.

Bronnen en referenties

  • Rein H, Schneider M (1956): Der Wärmehaushalt des Menschen. In: Schneider M. (eds) Einführung in die Physiologie des Menschen. Springer, Berlin, Heidelberg.
  • Thews G, Vaupel P (1990): Wärmehaushalt. In: Vegetative Physiologie. Springer-Lehrbuch. Springer, Berlin, Heidelberg.
  • Hamburg Journal (2019): So kommen Sie bei Hitze gut durch den Tag. www.ndr.de. Zugriff: 26.06.2019
  • Brechner E, Dinkelaker B, Dreesmann D (2001): Temperaturregulation. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen