Van de ene op de andere dag voedingsdeskundige?
Internet overspoelt ons met informatie over voeding en gezondheid. Van wonderdiëten die van de ene op de andere dag onrealistisch gewichtsverlies beloven en schijnbaar onmisbare superfoods tot het verketteren van voedingsmiddelen die volledig van het menu zouden moeten verdwijnen: alles komt voorbij. Maar welke bronnen zijn betrouwbaar? Welke informatie kunnen we geloven en welke uitspraken moeten we kritisch bekijken? In deze ware chaos aan kennis is het niet eenvoudig het overzicht te bewaren. Daarom nemen we in dit artikel elf van de grootste voedingsmisverstanden onder de loep en leggen we uit hoe het zit.
1. ‘Eten in de avond maakt dik.’

Na 18 uur niet meer eten en we blijven slank? Dat zou mooi zijn en onze stofwisseling volgt inderdaad een bepaald dagritme, maar of we aankomen of afvallen wordt uitsluitend bepaald door de energiebalans. Daarmee bedoelen we hoeveel calorieën we verspreid over de dag via verschillende voedingsmiddelen innemen en hoe actief we zijn om die calorieën weer te ‘verbranden’. Hierbij geldt: wie meer calorieën inneemt dan verbruikt, komt aan.
Onze tip: eet regelmatig en plan uw maaltijden. Zo houdt u gemakkelijker overzicht over de voedingsmiddelen en portiegroottes die u dagelijks en wekelijks eet. Veelvuldig snacken leidt er al snel toe dat we meer calorieën innemen dan nodig is om op gewicht te blijven, waardoor we op termijn aankomen.
2. ‘Koolhydraten maken dik.’

In studies die koolhydraatarme en vetarme diëten bij een gelijke calorie-inname vergeleken, was aanvankelijk wel meer gewichtsverlies in de koolhydraatarme groep te zien. In de loop van het dieet trok het gewichtsverlies echter weer gelijk. Daaruit blijkt dat koolhydraten op zichzelf in principe niet dik maken. Ook hier zijn de hoeveelheid en de totale energiebalans bepalend. Alleen als die laatste onze individuele behoefte overschrijdt, komen we aan. Volledig afzien van koolhydraten is bovendien niet aan te raden, omdat ze onze belangrijkste energiebron zijn. Strenge koolhydraatarme diëten, waarbij men koolhydraten grotendeels vermijdt, zijn bovendien moeilijk vol te houden en kunnen tot een onevenwichtig en eenzijdig voedingspatroon leiden, omdat belangrijke bronnen van voedingsstoffen wegvallen.
Onze tip: u hoeft geen graanproducten te vermijden om gezond te eten. Kies bij brood, meel, rijst en pasta liever voor de volkorenvariant. Volkorenproducten zijn rijk aan vitaminen en mineralen en leveren bovendien waardevolle voedingsvezels, die snel en langdurig verzadigen en de spijsvertering positief ondersteunen.
3. ‘Eieren zijn slecht voor het cholesterolgehalte.’

Kippeneidooier is inderdaad vrij rijk aan cholesterol, maar heeft bij gezonde mensen nauwelijks invloed op het cholesterolgehalte in het bloed. Dat wordt eerder bepaald door de totale hoeveelheid geconsumeerd vet en de kwaliteit daarvan.
Onze tip: de verhouding tussen de drie soorten vetzuren, verzadigde, enkelvoudig onverzadigde en meervoudig onverzadigde vetzuren, moet evenwichtig zijn en elk ongeveer een derde bedragen. ‘Goede’ vetten zitten bijvoorbeeld in noten, zaden, vis en plantaardige oliën zoals olijf-, koolzaad- en lijnzaadolie. Zogeheten transvetzuren, die bijvoorbeeld in veel gebak en industrieel geharde vetten zitten, kunt u het beste zoveel mogelijk vermijden. Volgens Dr. Helmut Oberritter, directeur van de Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE), kan op basis van de huidige wetenschappelijke kennis geen bovengrens voor eierconsumptie worden afgeleid. Meerdere eieren per week eten is dus zeker aanvaardbaar en kan het menu aanvullen met hoogwaardig eiwit en belangrijke voedingsstoffen.
4. ‘Smoothies zijn net zo gezond als groenten en fruit.’

Smoothies zijn weliswaar niet ongezond, maar bij de bereiding kunnen door het schillen van fruit of het vernietigen van cellen in de blender snel waardevolle bestanddelen verloren gaan. Verse groenten en fruit verdienen dus de voorkeur boven een smoothie en hebben bovendien het voordeel dat ze beter en langduriger verzadigen. Nog een aandachtspunt voor kinderen: kauwen bevordert ook de ontwikkeling van de hersenen en de kaak. Juist de kleintjes kunnen daarom beter verse appelpartjes eten dan de momenteel zo populaire knijpzakjes. Toch is er niets tegen een incidentele smoothie, bijvoorbeeld voor onderweg of wanneer verse producten niet beschikbaar zijn.
Onze tip: zelf maken! Kant-en-klare smoothies uit de winkel bevatten vaak toegevoegde suiker, aroma’s of andere toevoegingen. Daarnaast geldt: het voedingsstoffengehalte van een smoothie is direct na de bereiding het hoogst en neemt daarna af. Drink hem daarom zo vers mogelijk.
5. ‘Na de ten minste houdbaar tot-datum moet men een voedingsmiddel weggooien.’

De ten minste houdbaar tot-datum (THT) is geen weggooidatum. Het is een aanbeveling van de fabrikant die waarborgt dat kenmerkende producteigenschappen zoals uiterlijk, geur, smaak, consistentie en voedingswaarde tot die datum behouden blijven. Veel voedingsmiddelen zijn echter ook (ruim) na deze datum nog eetbaar. Houd er wel rekening mee dat de THT-datum alleen geldt voor ongeopende producten.
Op snel bederfelijke voedingsmiddelen zoals gehakt staat daarentegen een te gebruiken tot-datum. Deze voedingsmiddelen moeten uiterlijk op die datum worden gebruikt en daarna niet meer worden gegeten.
Onze tip: vertrouw op uw eigen zintuigen. Als een voedingsmiddel er nog aantrekkelijk uitziet, goed ruikt en smaakt, kan het doorgaans nog zonder zorgen worden gegeten.
6. ‘Koffie onttrekt water aan het lichaam.’

Nee, koffie onttrekt geen water aan ons lichaam en mag net als thee worden meegerekend bij de vochtinname. Vanwege de cafeïne en de werking daarvan op hart en bloedsomloop moet koffie echter als genotmiddel en niet als dorstlesser worden gedronken. Tot vier koppen koffie per dag gelden voor volwassenen als onproblematisch; zwangere vrouwen wordt maximaal drie koppen per dag aanbevolen.
Onze tip: geniet bewust van uw koffie, bijvoorbeeld als onderdeel van een dagelijks ritueel, en probeer ook nieuwe soorten en bereidingen.
7. ‘Verse groenten en fruit zijn gezonder dan diepvriesproducten.’

Diepvriesgroenten worden direct na de oogst geblancheerd, snel ingevroren en bij —18°C bewaard. Door dit proces daalt het vitaminegehalte van de planten maar weinig en kan het zelfs hoger zijn dan in groenten en fruit die al de hele dag in de winkel liggen. Dat geldt vooral voor de gevoelige vitamine C. Door het snel invriezen worden licht- en luchtgevoelige vitaminen onmiddellijk geconserveerd en blijven ze behouden.
Onze tip: hoe langer de bewaring, hoe groter het vitamineverlies. Bewaar verse groenten en fruit daarom maar kort en eet ze zo snel mogelijk. Diepvriesgroenten zijn een goed alternatief als de verse variant niet beschikbaar is.
8. ‘Spinazie en paddenstoelen mag men niet opnieuw opwarmen.’

Deze mythe was hardnekkig, maar is inmiddels achterhaald. Als de resten na het koken snel worden afgekoeld en in de koelkast worden bewaard, vormt opnieuw opwarmen geen gevaar voor de gezondheid. Om helemaal zeker te zijn, moet u de gerechten bij het opwarmen tot minstens 70 graden Celsius verhitten, zodat eventueel aanwezige micro-organismen worden gedood.
Let op: opnieuw opgewarmde spinazie is alleen geschikt voor volwassenen. De groente is rijk aan nitraat, dat bij verhitting in nitriet wordt omgezet. Dit kan in grotere hoeveelheden gevaarlijk zijn voor kinderen, omdat het het zuurstoftransport in het bloed beïnvloedt.
9. ‘Honing is gezonder dan suiker.’

Dat valt niet zo algemeen te stellen, want honing is strikt genomen ook maar een suikeroplossing. Hij bestaat voor 20 % uit water en voor ongeveer 2 % uit bioactieve stoffen zoals enzymen, vitaminen en mineralen; de rest is suiker. Dat zijn vooral enkelvoudige suikers, die snel in het bloed terechtkomen en de bloedsuikerspiegel sterk laten stijgen. De gezondheidsbevorderende werking van honing wordt eerder aan de bioactieve componenten toegeschreven. Het gehalte daarvan is echter zo laag dat ze nauwelijks meetellen.
Vergeleken met gewone huishoudsuiker bevat honing wel meer fructose. Deze enkelvoudige suiker heeft tegenover glucose een sterkere zoetkracht, zodat we er minder van nodig hebben om dezelfde zoetheid te bereiken.
Onze tip: gebruik honing net als andere suikers zo spaarzaam mogelijk. Suiker, uit welke bron ook, is energierijk, laat de bloedsuikerspiegel snel stijgen en bevordert het ontstaan van gaatjes.
10. ‘De stronken van bloemkool en broccoli zijn niet geschikt om te eten.’

Gooit u bij het bereiden van bloemkool en broccoli de stronken weg? Dat is eigenlijk niet nodig, want de stronken van beide groenten zijn niet giftig en kunnen samen met de roosjes worden gekookt en gegeten.
Onze tip: de stronken zijn bijvoorbeeld uitstekend geschikt als soepvulling. Voorgegaarde groenteresten kunnen bovendien enkele maanden in een diepvrieszak in de vriezer worden bewaard en later tot groentebouillon worden gekookt.
11. ‘Uitlopende aardappelen zijn schadelijk.’

U hebt vast ook weleens na aankoop van een zak aardappelen na enkele weken uitlopers zien verschijnen. Uitlopende aardappelen vormen weliswaar de giftige stof solanine, maar bij kleine uitlopers is de concentratie zo laag dat er geen gevaar voor de gezondheid bestaat. U kunt de uitlopers dan eenvoudig ruim wegsnijden en de aardappel zonder zorgen gebruiken. Hetzelfde geldt voor aardappelen met kleine groene plekken. Na het verwijderen van de groene delen kunt u de aardappelen nog gebruiken.
Let op: wees voorzichtig als het grootste deel van de aardappel is aangetast. Sterk uitgelopen en zeer groene aardappelen kunt u beter niet meer eten.
Wie veel op internet zit, weet dat het niet altijd eenvoudig is onderscheid te maken tussen juiste en onjuiste voedingsinformatie. Wees alert bij sensationele koppen of afbeeldingen. Klinkt een kop te mooi om waar te zijn, dan is dat helaas meestal ook zo. Wees ook kritisch bij ervaringsverhalen van individuele personen (‘Dankzij dit dieet ben ik zeven kilogram in één week afgevallen’). Die leveren geen concreet bewijs voor algemene geldigheid. Betrouwbare artikelen houden rekening met voor- en nadelen en vermelden hun informatiebronnen idealiter transparant. Bekijk die goed: zijn de auteurs bekend en hebben ze verstand van het onderwerp? Worden vakorganisaties en wetenschappelijke bronnen genoemd als referentie voor voedingsaanbevelingen?
Vergeet tot slot niet hoe actueel de informatie is. De voedingswetenschap verandert voortdurend. Sommige inzichten gelden al vele jaren als waar, terwijl andere door nieuw onderzoek worden weerlegd en hun geldigheid verliezen.
Geloof dus niet meteen alles wat u op internet leest, maar vraag u af waar de informatie vandaan komt, wie ze verspreidt en hoe actueel ze is. Want als u zich al bij de neus laat leiden, dan liefst alleen door de heerlijke geur van verse broodjes bij uw vertrouwde bakker.
Bronnen en referenties
- Bundesministerium für Ernährung und Landwirtschaft (Hg.) (2019): Ernährungsmythen aufgedeckt. Erforscht oder erfunden? Kompass Ernährung 2/2019.
- BR (Hg.) (2015): Mythen und Wissenswertes rund ums Essen. https://www.br.de/. Zugriff: 29.10.2019.
- ZDF (Videobeitrag) (2019): Ernährungsmythen: was wirklich gesund ist. https://www.zdf.de/. Zugriff: 29.10.2019
- Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) (2018): Ostern: Deutsche lieben Eier. Presseinformation: Presse, DGE aktuell 08/2018. https://www.dge.de/presse/pm/ostern-deutsche-lieben-eier/. Zugriff: 15.11.2019



