Kennis over voedingsstoffen

Magnesium – mineraal van het leven

Magnesium – een essentieel mineraal dat onmisbaar is voor mens, dier en plant. Het is het achtste meest voorkomende chemische element in de aardkorst en het elfde in het menselijk lichaam. In 1755 werd magnesium erkend als chemisch element en in 1808 werd het voor het eerst geïsoleerd door de chemicus Sir Humphry Davy. Dat dit levensbelangrijke mineraal nuttig is voor het menselijk lichaam, was echter al lang daarvoor bekend. Een boer uit de Engelse stad Epsom stelde vast dat het water van een bittere zoutbron helpt bij de genezing van snijwonden en huiduitslag. Later ontdekte men dat dit ‘bitterzout’ – ook bekend als Epsom Salt – magnesiumsulfaat is, dat tegenwoordig nog wordt gebruikt om spierpijn en -krampen te verlichten.
Magnesium – mineraal van het leven

Het lichaam van een volwassene bevat ongeveer 25 g magnesium. Ongeveer 99 % van al het magnesium in het lichaam bevindt zich in de botten, spieren en het zachte weefsel buiten de spieren. Ongeveer 50 tot 60 % van het magnesium is opgeslagen in de botten en minder dan 1 % van al het magnesium bevindt zich in het bloedserum. Omdat het menselijk lichaam dit essentiële mineraal niet zelf kan aanmaken, is een inname via de voeding die aan de behoefte voldoet noodzakelijk.

Waarvoor hebben we magnesium nodig?

Dit macro-element vervult uiteenlopende functies in het menselijk lichaam. Het is een belangrijke cofactor in meer dan 300 enzymsystemen die verschillende biochemische reacties in het lichaam reguleren, waaronder de eiwitsynthese, de spier- en zenuwfunctie, de bloedsuikercontrole en de bloeddrukregulatie. Het is ook nodig voor de energieproductie, de oxidatieve fosforylering en de glycolyse, en voor de synthese van DNA, RNA en de antioxidant glutathion. Daarnaast speelt magnesium een rol bij het actieve transport van calcium- en kaliumionen door de celmembranen. Dit proces is belangrijk voor de geleiding van zenuwimpulsen en voor het samentrekken van spieren.

Gezondheidsclaims over magnesium (EFSA):

Magnesium...

… draagt bij tot een normaal energieleverend metabolisme.
… draagt bij tot een normale psychologische functie.
… draagt bij tot de vermindering van vermoeidheid en moeheid.
… draagt bij tot een normale werking van de spieren.
… draagt bij tot de instandhouding van normale botten.
… draagt bij tot de instandhouding van normale tanden.
… draagt bij tot de normale werking van het zenuwstelsel.
… draagt bij tot een normale eiwitsynthese.
… draagt bij tot een goede elektrolytenbalans.
… speelt een rol in het celdelingsproces.

Hoeveel magnesium heb ik nodig?

Geschatte waarden voor een passende inname volgens de Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE). Waarden uit de oorspronkelijke Duitse afbeelding, in mg/dag.
LeeftijdMannelijkVrouwelijk
Zuigelingen: 0–4 maanden2424
4–12 maanden8080
Kinderen en jongeren: 1–4 jaar170170
4–7 jaar190190
7–10 jaar240240
10–13 jaar260230
13–15 jaar280240
15–19 jaar330260
Volwassenen350300

DGE-referentiewaarden voor magnesium · Oorspronkelijke afbeelding in het Duits

Hoe kan ik mijn magnesiuminname verhogen?

Magnesium zit in veel voedingsmiddelen. Daardoor is het relatief eenvoudig om voldoende van deze voedingsstof binnen te krijgen. Met kleine veranderingen in het voedingspatroon kan de magnesiuminname al worden verhoogd. Daarbij is vooral een vezelrijke, evenwichtige voeding met veel donkere bladgroenten belangrijk. Hieronder vindt u enkele magnesiumrijke voedingsmiddelen:

Als aanvulling op een gezonde voeding kan het gebruik van een voedingssupplement met een goede biologische beschikbaarheid zinvol bijdragen aan een hogere opname.

De beste voedingsbronnen van magnesium

Een selectie van magnesiumrijke voedingsmiddelen

Granen
Voedingsmiddel mg /100g
Tarwezemelen 490
Sojameel, ontvet 300
Tarwekiemen 250
Haverzemelen 240
Gierst 170

Peulvruchten, noten, zaden
Voedingsmiddel mg / 100g
Pompoenpitten 402
Zonnebloempitten  395
Lijnzaad 350
Sesam 347
Maanzaad 333
Groenten
Voedingsmiddel mg / 100g
Snijbiet 81
Bladspinazie 58
Koolrabi 43
Brandnetel  40
Boerenkool 31
Fruit
Voedingsmiddel mg / 100g 
Dadel  50
Papaja 41
Banaan 36
Framboos 30
Braam 30
Zuivelproducten
Voedingsmiddel mg / 100g
Parmezaanse kaas 44
Emmentaler 43
Goudse kaas 36
Geitenmelk 15
Karnemelk 13
Vis & vlees
Voedingsmiddel mg / 100g
Garnalen 67
Gezouten makreel 44
Salami 33
Soepkip 30
Gerookte zalm 29

Hypermagnesiëmie – een teveel aan magnesium

Hypermagnesiëmie betekent dat de magnesiumconcentratie boven het referentiebereik van het betreffende laboratorium ligt. Het NIH noemt voor magnesium in het serum een richtbereik van 0,75 tot 0,95 mmol/l. De beoordeling hangt af van de gebruikte laboratoriummethode en de klinische situatie.

Een magnesiumrijke voeding levert bij een gezonde nierfunctie doorgaans geen problemen op. Hooggedoseerde voedingssupplementen of magnesiumhoudende geneesmiddelen kunnen daarentegen diarree, misselijkheid en bij een zeer hoge inname ook ernstige vergiftiging veroorzaken. Bij een verminderde nierfunctie neemt het risico toe, omdat magnesium minder goed wordt uitgescheiden.

Een teveel aan magnesium kan optreden bij:

  • Nierfunctiestoornissen, vooral bij het gebruik van magnesiumhoudende geneesmiddelen (laxeermiddelen en maagzuurbinders)
  • Een te traag werkende schildklier
  • Intraveneuze toediening van magnesium (bijv. om weeën te remmen)
  • Een verminderde werking van de bijnierschors (ziekte van Addison)

Gezondheidsrisico’s van een teveel aan magnesium

Het Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) adviseert voor de inname van magnesium via voedingssupplementen (naast de normale voeding) een maximale dagelijkse hoeveelheid van 250 mg per dag. Een aanvullende dagelijkse magnesiuminname vanaf 300 mg kan maag-darmklachten en diarree veroorzaken.

Tot de symptomen van magnesiumtoxiciteit, die doorgaans kunnen ontstaan bij serumconcentraties van meer dan 1,74 – 2,61 mmol/L, behoren: hypotensie, misselijkheid, braken, roodheid van het gezicht, urineretentie, ileus, depressie en lethargie – voordat spierzwakte, kortademigheid, extreme hypotensie, een onregelmatige hartslag en een hartstilstand optreden.

Het risico op magnesiumtoxiciteit neemt toe bij een verminderde nierfunctie of nierfalen, omdat het vermogen van het lichaam om overtollig magnesium uit te scheiden vermindert of verloren gaat.

Hypomagnesiëmie – een magnesiumtekort

Een magnesiumtekort met symptomen dat alleen door een lage inname via de voeding ontstaat, komt bij verder gezonde mensen zelden voor, omdat de nieren de uitscheiding verminderen wanneer de aanvoer te laag is. Het NIH spreekt bij een serumwaarde onder 0,75 mmol/l van hypomagnesiëmie. Eén enkele bloedwaarde geeft echter slechts een beperkt beeld van de magnesiumstatus.

Een gewoonlijk lage inname of een overmatig verlies van magnesium door bepaalde gezondheidsproblemen, chronisch alcoholisme en/of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan echter tot een magnesiumtekort leiden.

Risicogroepen voor een magnesiumtekort

Tot de risicogroepen voor een magnesiumtekort behoren:

Onvoldoende inname via de voeding:
Een tekort is vaak het gevolg van een ontoereikende inname van het mineraal. Dit komt bijvoorbeeld regelmatig voor door een onevenwichtige voeding bij chronisch alcoholisme, langdurig diëten of parenterale voeding zonder voldoende magnesium.
Verliezen via de darmen en absorptiestoornissen:
Chronische diarree en vetmalabsorptie als gevolg van maag-darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn, coeliakie en regionale enteritis kunnen op den duur tot een uitputting van de magnesiumvoorraad leiden. Dat geldt ook voor operaties aan het maag-darmkanaal, zoals een resectie of een bypass van de darm.
Verliezen via de nieren:
Nieraandoeningen, maar ook diabetische ketoacidose, alcoholisme of door geneesmiddelen veroorzaakte nierfunctiestoornissen kunnen de uitscheiding van magnesium via de nieren verhogen en het risico op een tekort vergroten.
Geneesmiddelen:
Ook bepaalde geneesmiddelen kunnen de magnesiumhuishouding verstoren. Daartoe behoren bijvoorbeeld geneesmiddelen tegen acidose en osteoporose, en diuretica.
Endocriene oorzaken:
Endocriene aandoeningen zoals hyperthyreoïdie, hyperparathyreoïdie en primair of secundair hyperaldosteronisme, maar ook een behandeling met insuline of orale antidiabetica kunnen het risico op een magnesiumtekort verhogen.
Hogere leeftijd:
Ouderen krijgen doorgaans minder magnesium binnen dan jongere volwassenen. Tegelijkertijd neemt de absorptie van magnesium uit de darm af en neemt de uitscheiding van magnesium via de nieren toe naarmate men ouder wordt. Daarnaast hebben mensen op hogere leeftijd vaker chronische aandoeningen en gebruiken zij geneesmiddelen die het risico op uitputting van de magnesiumvoorraad kunnen vergroten.

Symptomen van een magnesiumtekort

Magnesium speelt een belangrijke rol bij uiteenlopende lichaamsfuncties. Daardoor zijn ook de verschijnselen van een tekort zeer divers. Tot de eerste symptomen van een magnesiumtekort behoren: gebrek aan eetlust, misselijkheid, braken, vermoeidheid en zwakte.

Nederlandse weergave van de teksten in de afbeelding «Gevolgen van een magnesiumtekort». Deze verschijnselen kunnen veel oorzaken hebben en zijn op zichzelf geen bewijs van een tekort.
  • Vermoeidheid, uitputting, hoofdpijn, migraine, slaapproblemen, innerlijke onrust, angstgevoelens en verhoogde prikkelbaarheid.
  • Maagkrampen, misselijkheid, verstopping en diarree.
  • Spierkrampen in verschillende lichaamsdelen, zoals de kuiten, oogleden, armen en benen; rugpijn.
  • Spanning in de schouder- en nekstreek.
  • Hartkloppingen, een snelle hartslag en hartoverslagen.
  • Menstruatiestoornissen.
  • Koude handen en voeten, tintelingen en krampen in handen en voeten.

Oorspronkelijke afbeelding in het Duits

Bij een gevorderd tekort kunnen gevoelloosheid, tintelingen, spiersamentrekkingen en -krampen, convulsies, persoonlijkheidsveranderingen, afwijkende hartritmes en hartkrampen optreden.

Een ernstig magnesiumtekort kan ook gepaard gaan met hypocalciëmie of hypokaliëmie, doordat de mineralenhuishouding verstoord is.

Magnesiumvormen in voedingssupplementen

Organische magnesiumzouten

Magnesiumcitraat – het populairste magnesiumpreparaat

Magnesiumcitraat is een vorm van magnesium die aan citroenzuur gebonden is. Sommige onderzoeken wijzen erop dat dit een van de magnesiumvormen met de beste biologische beschikbaarheid is. Daarom is dit ook de vorm die in onze Feel It Magnesium Direkt zit.

Magnesiumcitraat heeft een osmotische werking. Dit betekent dat het via osmose water aan de darmwand onttrekt, het darmvolume vergroot en daardoor de darmmotiliteit stimuleert. Hierdoor kan magnesiumcitraat een licht laxerende werking hebben. Magnesiumcitraat kan het beste op een lege maag worden ingenomen.

Magnesiummalaat
Magnesiummalaat bevat het natuurlijke fruitzuur appelzuur – een organische verbinding die voorkomt in veel vruchten zoals abrikozen, druiven en peren en verantwoordelijk is voor hun zure smaak. De zwakke ionbindingen tussen magnesium en appelzuur zijn gemakkelijk te verbreken, waardoor het in het lichaam gemakkelijk oplosbaar is en daardoor goed wordt geabsorbeerd.
Magnesiumascorbaat
Magnesiumascorbaat is een gebufferde (niet-zure) vorm van ascorbinezuur en magnesium. Het is een neutraal zout dat door het maag-darmkanaal duidelijk beter wordt verdragen dan sommige andere vormen. Daarnaast is het een bron van magnesium en vitamine C met een goede biologische beschikbaarheid.
Magnesiumglycinaat
Magnesiumglycinaat is gebonden aan het niet-essentiële aminozuur glycine. Glycine verbetert de oplosbaarheid van de verbinding en de absorptie ervan in het lichaam. Daarnaast heeft het aminozuur een kalmerende werking en geen laxerende werking.
Magnesiumorotaat
Magnesiumorotaat is een organische verbinding van magnesium en orootzuur. Orotaten kunnen celmembranen doordringen en maken een doeltreffende afgifte van magnesium aan de binnenste lagen van de cellulaire mitochondriën en de celkern mogelijk. Het preparaat wordt algemeen gebruikt als kalmerings- en ontspanningsmiddel.
Magnesiumtauraat
Magnesiumtauraat combineert magnesium met taurine. Uit deze verbinding kan niet de algemene conclusie worden getrokken dat zij hartritmestoornissen voorkomt of het hart tegen aandoeningen beschermt. Bij hartklachten is onderzoek door een arts belangrijk.
Magnesium-L-threonaat
Magnesium-L-threonaat is het zout dat ontstaat uit een mengsel van magnesium en threonzuur. Deze vorm wordt gemakkelijk geabsorbeerd. Het wordt ook gebruikt vanwege de mogelijke voordelen voor de gezondheid van de hersenen. Er is echter meer onderzoek nodig.

Anorganische magnesiumzouten

Magnesiumoxide
Magnesiumoxide is een anorganisch zout dat magnesium en zuurstof combineert. Het heeft het hoogste gehalte aan elementair magnesium, maar is slecht oplosbaar en heeft daardoor een lage biologische beschikbaarheid. Volgens onderzoek bedraagt de absorptie van magnesiumoxide in de darm slechts 4 %. Het zout wordt vaak gebruikt om spijsverteringsklachten en verstopping te verlichten.
Magnesiumchloride
Magnesiumchloride is een anorganisch magnesiumzout. Het aandeel elementair magnesium hangt ook af van de hoeveelheid kristalwater in de betreffende verbinding. De algemene omschrijving als beste magnesiumvorm om cellen en weefsels te ontgiften is niet onderbouwd.
Magnesiumsulfaat
Magnesiumsulfaat – ook bekend als bitterzout – bevat magnesium, zwavel en zuurstof. Het zout wordt traditioneel gebruikt om verstopping te verlichten of in badwater voor ontspanning en verlichting van spierpijn. Daarnaast wordt het gebruikt voor de intraveneuze toediening van magnesium en wordt het vaak ingezet voor de behandeling van verstopping.
Magnesiumcarbonaat
Een andere populaire, biologisch beschikbare vorm van magnesium, die in magnesiumchloride verandert wanneer zij zich mengt met het zoutzuur in onze maag. Het is een goede keuze voor mensen die last hebben van spijsverteringsklachten en zure reflux, omdat het zuurremmende eigenschappen heeft. (Kan in hoge doses een licht laxerende werking hebben.)
Magnesiumhydroxide
Magnesiumhydroxide is een anorganische verbinding. Als waterige suspensie staat het ook bekend als magnesiummelk (milk of magnesia) en wordt het onder andere gebruikt in laxeermiddelen en maagzuurbinders. Magnesiumhydroxide en magnesiumoxide zijn verschillende verbindingen.

Bij alle verdere vragen over voedingsstoffen, biologische beschikbaarheid en natuurlijke voedingssuppletie adviseren wij, het team ‘Onderzoek en Ontwikkeling’ van BioProphyl, u ook graag persoonlijk.

Bronnen bij de redactionele correctie

Bronnen en referenties

  • Gröber U, Schmidt J, Kisters K. Magnesium in Prevention and Therapy. Nutrients. 2015 Sep 23;7(9):8199-226. doi: 10.3390/nu7095388. PMID: 26404370; PMCID: PMC4586582.
  • Jahnen-Dechent, Willi & Ketteler, Markus. (2012). Magnesium Basics. CKJ: Clinical Kidney Journal. 5. i3-i14. 10.1093/ndtplus/sfr163. 
  • Al Alawi AM, Majoni SW, Falhammar H. Magnesium and Human Health: Perspectives and Research Directions. Int J Endocrinol. 2018;2018:9041694. Published 2018 Apr 16. doi:10.1155/2018/9041694
  • Jones, A., Greb, A. Vasilakos, J. & Longstreet, D. (2015) Bioavailability of magnesium supplements. Center for Magnesium Education and Research
  • Walker AF, Marakis G, Christie S, Byng M. Mg citrate found more bioavailable than other Mg preparations in a randomised, double-blind study. Magnes Res. 2003 Sep;16(3):183-91.
  • Firoz M, Graber M. Bioavailability of US commercial magnesium preparations. Magnes Res. 2001 Dec;14(4):257-62.
  • Coudray, C., et al. „Study of magnesium bioavailability from ten organic and inorganic Mg salts in Mg-depleted rats using a stable isotope approach.“ Magnesium research 18.4 (2005): 215-223. 
  • Walker, Ann F., et al. „Mg citrate found more bioavailable than other Mg preparations in a randomised, double?blind study.“ Magnesium Research 16.3 (2003): 183-191. 
  • Deutsche Gesellschaft für Ernährung – Referenzwerte – Magnesium  https://www.dge.de/wissenschaft/referenzwerte/magnesium/
  • Ates M, Kizildag S, Yuksel O, et al. Dose-Dependent Absorption Profile of Different Magnesium Compounds. Biol Trace Elem Res. 2019;192(2):244–251.
  • National Institutes of Health Office of Dietary Supplements: Magnesium Fact Sheet for Health Professionals https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/. Zugriff 29.11.2021
  • Max Rubner-Institut. Institut für Ernährungsverhalten. Ergebnisse zum Lebensmittelverzehr und zur Nährstoffzufuhr der NVS II
  • https://www.mri.bund.de/de/institute/ernaehrungsverhalten/forschungsprojekte/nvsii/erg-verzehr-naehrstoffe/

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen