Kennis over voedingsstoffen

Kurkuma: de specerij van het leven

Hebt u weleens een authentiek Indiaas gerecht gegeten? Zo ja, dan is de kans groot dat daarin kurkuma werd gebruikt. Wat deze kleine wortelstok zo bijzonder maakt, leest u in dit artikel.
Kurkuma: de specerij van het leven

Wat is kurkuma?

De wortel van Curcuma longa, ook wel ‘wonderknol’, ‘geelwortel’ of ‘Indiase saffraan’ genoemd, behoort tot de gemberfamilie en is als specerij en natuurlijke kleurstof een onmisbaar onderdeel van de Indiase keuken. Daarnaast zit kurkuma in veel kruidenmengsels, zoals curry. Het geeft gerechten een mild-kruidige smaak en de kenmerkende intense geeloranje kleur. Indiërs gebruiken de goudgele kleur van de wortel bijvoorbeeld ook om een gele stip op het voorhoofd van hun pasgeboren baby’s te schilderen. Met dit religieuze teken zouden zij voor hun verdere levensweg met veel geluk en succes worden gezegend.

De wortel wordt echter niet alleen in de keuken gebruikt, maar ook in de traditionele ayurvedische geneeskunde. Al duizenden jaren wordt deze voor uiteenlopende doeleinden toegepast en vanwege de goede verdraagbaarheid vooral bij spijsverteringsklachten gebruikt. Het Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC) heeft de kurkumawortel officieel ingedeeld als traditioneel kruidengeneesmiddel (§ 39a van de Duitse geneesmiddelenwet). De erkenning van de werking en veiligheid berust daarbij op het langdurige traditionele gebruik.

De bijzonderheden van de kurkumawortelstok

Vanuit het oorspronkelijke verspreidingsgebied in Zuidoost-Azië bereikte de kurkumawortel West-Indië en Zuid-Amerika. Volgens de legende werd hij vervolgens in de 14e eeuw door de zeevaarder Marco Polo vanuit India naar Europa gebracht en werd hij daar sindsdien steeds bekender. Ook wij zijn overtuigd door deze gele wortelstok en delen ons enthousiasme graag met u.

Kurkuma is een meerjarige plant. Ze groeit vanuit een knolachtige wortelstok (rizoom) en ontwikkelt stevige, gesteelde, lancetvormige bladeren van wel 2 tot 2,5 m lang en een dichte aar met bleekgele tot roze bloemen. Uit de knolachtige wortelstok worden de specerij en het curcumine-extract gewonnen. De plant groeit het best in tropische gebieden, waar voldoende vocht beschikbaar is en tegelijkertijd een voortdurend warm en vochtig klimaat heerst. Ze wordt daarom vooral geteeld in tropische gebieden van Indonesië, India, China en Zuid-Amerika. In het gebied rond de Stille Oceaan, en vooral op de afgelegen eilanden daar, wordt kurkuma ook ‘gele saffraan’ genoemd en staat het bekend als magische plant. De eilandbewoners dragen zogeheten saffraanstrookjes in hun amuletten, die hen tegen boze geesten zouden beschermen.

Kurkuma binnen de traditionele ayurveda

Ayurveda is een uniek en holistisch concept uit India dat ieder mens als individu beschouwt. Centrale elementen zijn massage- en reinigingstechnieken, een gedegen voedingsleer, uitgebreide kruidengeneeskunde en spirituele yogabeoefening. Voeding neemt een bijzondere plaats in. Een citaat uit de Charaka-samhita 1.25.31 luidt: ‘Alleen door goede voeding gedijt de mens; slechte voeding veroorzaakt daarentegen ziekten.’ Lichaam, ziel en geest zouden een eenheid moeten vormen en zo voor lichamelijk en emotioneel welzijn zorgen. Vanuit de drie levensenergieën (= ‘dosha’s’) binnen de ayurveda kunnen individuele behandelmaatregelen en voedingsaanbevelingen worden afgeleid. De drie dosha’s zijn ‘Vata’, ‘Pitta’ en ‘Kapha’. Elk heeft specifieke kenmerken en ieder mens draagt ze in verschillende verhoudingen in zich. Vata verenigt de elementen ether en lucht, Pitta vuur en water en Kapha water en aarde. Kurkuma wordt vanwege de sterke werking en optimale verdraagbaarheid voor elk van de drie dosha’s aanbevolen.

Het belangrijkste uitgangspunt van de ayurvedische voedingsleer is het gezond houden van het organisme. Dit wordt in belangrijke mate bepaald door de kwaliteit van de voeding en de afzonderlijke voedingsmiddelen, die in drie klassen kunnen worden ingedeeld:

  1. Sattva
    Voedingsmiddelen uit deze klasse zouden de levensduur verlengen en de tevredenheid vergroten. Men zou voornamelijk verse voedingsmiddelen moeten eten, bijvoorbeeld zuivelproducten, granen, fruit en groenten.
  2. Rajo
    Voedingsmiddelen uit deze klasse veroorzaken agressie en verzwakken op termijn het lichaam. Hiertoe behoren te bittere, zure, zoute, scherpe, hete en droge voedingsmiddelen, zoals chili, uien, knoflook en suiker.
  3. Tamo
    Een voeding volgens deze klasse moet beslist worden vermeden, omdat ze de gezondheid kan schaden. Hierbij gaat het om oud of opgewarmd eten, bedorven of overrijpe voedingsmiddelen, alcohol en drugs.

Ook de vijf smaken die in harmonie met de levensenergieën staan, vormen een onmisbaar onderdeel van de dagelijkse voeding. Afhankelijk van het constitutietype of de dosha (Vata, Pitta of Kapha) worden verschillende voedingsmiddelen met uiteenlopende smaken aanbevolen. De smaken zijn zoet, zuur, zout, scherp en bitter. Idealiter zouden bij elke maaltijd alle vijf de smaken aan bod moeten komen. Een mooi voorbeeld is ‘gouden melk’. De combinatie van kurkuma, kaneel, wat kokosolie en een snuf versgemalen peper geeft een bijzondere smaakbeleving van scherp, kruidig en zoet.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen