Kennis over voedingsstoffen

Hyaluronzuur: veel meer dan alleen cosmetica

Hyaluronzuur kent u waarschijnlijk vooral uit de cosmetica. Daar wordt het aangeprezen als wondermiddel in talrijke huidcrèmes en serums, als huidvuller en als vochtinbrenger. In de geneeskunde wordt het als ‘smeermiddel’ rechtstreeks in pijnlijke gewrichten geïnjecteerd. Hyaluronzuur kan ook via speciale voedingssupplementen worden ingenomen. Wat hyaluronzuur zo bijzonder maakt, leest u in dit artikel.
Hyaluronzuur: veel meer dan alleen cosmetica

Wat is hyaluronzuur?

Hyaluronzuur (ook hyaluronan) is een meervoudige suiker (polysacharide) die bij alle gewervelde dieren, dus ook bij ons mensen, in het hele lichaam aanwezig is. Het gaat om een molecuul dat uit 250 tot 50.000 eenheden van tweevoudige suikers (disachariden) kan bestaan en sterk vertakte netwerken vormt. Deze ruimtelijke structuur en de negatief geladen ionen geven hyaluronzuur zijn bijzondere vermogen grote hoeveelheden vloeistof te binden. Zo kan één gram hyaluronzuur tot wel zes liter water binden! Op deze manier ontstaat een zeer stroperige gel, die onder meer als smeermiddel en schokdemper voor onze gewrichten dient en onze huid van vocht voorziet.

In ons lichaam bedraagt de totale hoeveelheid ongeveer 15 gram. Het komt voornamelijk voor in het bindweefsel, in het glasachtig lichaam van het oog en in het gewrichtskraakbeen en is een centraal bestanddeel van de gewrichtsvloeistof. Per dag wordt ongeveer 30 procent van onze hyaluronzuurvoorraad niet-specifiek omgezet en afgebroken; de resterende 70 procent wordt systematisch gemetaboliseerd. Hyaluronzuur dat via de voeding wordt opgenomen, blijft maximaal drie dagen in het lichaam, zodat ons lichaam voortdurend voor aanvulling moet zorgen.

Hoe werd hyaluronzuur ontdekt?

De geschiedenis van hyaluronzuur gaat terug tot het jaar 1880. De Franse wetenschapper Portes stelde voor het eerst vast dat de door hem onderzochte mucine in het glasachtig lichaam van het oog verschilde van die in het hoornvlies en het kraakbeen en gaf deze de naam ‘hyalomucine’. Mucinen maken deel uit van het slijm van veel levende wezens en hebben belangrijke beschermende en structuurgevende eigenschappen.

Pas in 1934 slaagden de Duitse wetenschappers Meyer en Palmer erin een nieuw molecuul te isoleren uit het glasachtig lichaam van runderen. Het bevatte een uronzuur en een aminosuiker. Daarom noemden zij het molecuul hyaluronzuur, een combinatie van de begrippen ‘hyaloïd’ (glasachtig lichaam) en ‘uronzuur’. Vanaf de jaren 1940 werden de fysisch-chemische eigenschappen van hyaluronzuur intensief onderzocht en in 1954 werd de structuur uiteindelijk door Meyer en Weissmann ontrafeld. Het groeiende inzicht in de rol ervan in ons lichaam leidde tot toenemende belangstelling voor de productie en het gebruik in producten voor uiteenlopende toepassingen. Aanvankelijk concentreerde men zich op extractie uit dierlijke weefsels. Omdat het verwijderen van verontreinigingen echter problematisch bleek, richtte men zich steeds meer op de productie van hyaluronzuur via bacteriële fermentatie en chemische synthese. In de jaren 1990 en 2000 stond optimalisatie van de bacteriële fermentatietechniek centraal, om gericht moleculen van een bepaalde grootte te kunnen produceren. Daarnaast ging bijzondere aandacht uit naar het precieze stofwisselingsmechanisme van hyaluronzuur en het identificeren van de betrokken enzymen. Tegenwoordig is hyaluronzuur een populair bestanddeel in talrijke medische, farmaceutische, voedingsfysiologische en cosmetische toepassingen. Daarom wordt het nog steeds intensief onderzocht om synthese- en stofwisselingsroutes te ontrafelen, de productie te optimaliseren en de toepassing te verbeteren.

Hoe ontstaat hyaluronzuur in ons lichaam?

Maar liefst drie enzymen zijn verantwoordelijk voor de lichaamseigen synthese van hyaluronzuur uit glucose of fructose. Dat is ongebruikelijk en tegelijkertijd boeiend als men bedenkt dat hyaluronan een eenvoudig opgebouwde verbinding is die uit slechts twee moleculen bestaat (zoals gezegd: een aminosuiker en een uronzuur). Twee van de enzymen synthetiseren hyaluronzuur met een molecuulgrootte van > 2.000 kilodalton; het derde maakt verbindingen van 100 tot 1.000 kilodalton. Het evenwicht tussen de synthese en afbraak van hyaluronzuur speelt in ons lichaam een belangrijke regulerende rol en verandert in de loop van het leven.

Syntheseroute van hyaluronzuur

Hyaluronzuur met een hoog en laag molecuulgewicht

Er bestaan talrijke studies met hyaluronzuur, maar ondanks dit intensieve onderzoek is weinig bekend over de precieze biologische eigenschappen afhankelijk van het molecuulgewicht. Het grootste deel van ons lichaamseigen hyaluronzuur komt voor in hoogmoleculaire vorm, met een grootte van > 500 kilodalton. Ook ons hyaluronzuur valt binnen dit hoogmoleculaire bereik. Moleculen van 10 tot 500 kilodalton worden laagmoleculair genoemd. Resultaten van wetenschappelijke studies geven aanwijzingen dat vooral de structuurgevende eigenschappen afhankelijk lijken te zijn van de molecuulgrootte. Bij andere parameters verschilden hoog- en laagmoleculair hyaluronzuur in veel studies niet significant in hun werking. Hyaluronzuur met een bijzonder laag molecuulgewicht wordt vooral in huidcrèmes gebruikt om het bindweefsel tussen de huidcellen op te vullen en te ondersteunen.

Hyaluronzuur in de gewrichten

Hyaluronzuur is, zoals u al hebt gelezen, een belangrijk bestanddeel van onze gewrichten, botten, tanden en huid. Collageen is een andere centrale bouwsteen van bindweefsel en behoort dankzij zijn vezelvormende eigenschappen tot de zogeheten structuureiwitten. Het maakt meer dan 30 % van het totale bindweefsel uit en komt ook voor in kraakbeen, botten en onze huid. We hebben in totaal meer dan 140 gewrichten, die belastingen tot 1.500 kg kunnen weerstaan. Alleen door een nauwkeurig afgestemd samenspel van botten, kraakbeen, spieren, pezen en gewrichtsbanden kunnen we ons bewegen. Lopen, springen, dansen: dat zou allemaal onmogelijk zijn zonder onze gewrichten. Vaak merken we pas hoe belangrijk ons bewegingsapparaat is wanneer sommige bewegingen plotseling niet meer zo soepel verlopen als we gewend zijn. Met regelmatige lichamelijke activiteit en een evenwichtige voeding kunnen we onze mobiliteit actief behouden. Bepaalde voedingsstoffen kunnen de gewrichtsfunctie daarnaast gericht ondersteunen.

Een echt gewricht is een beweeglijke verbinding tussen twee botten, omgeven door een gewrichtskapsel van ondersteunend bindweefsel. In de gewrichtsspleet bevinden zich kraakbeen en gewrichtsvloeistof (synovia). De laatste dient als smeermiddel voor soepele bewegingen, terwijl het kraakbeen door zijn hoge drukelasticiteit een schokdempende functie heeft. Het bestaat uit veel afzonderlijke kraakbeencellen en collageenvezels, die een dicht en elastisch netwerk vormen. Via de gewrichtsvloeistof wordt het van belangrijke voedingsstoffen voorzien, omdat het zelf niet met de bloedsomloop verbonden is. Het spreekwoord ‘rust roest’ kan hier letterlijk worden genomen, want bij elke beweging wordt voedingsstofrijke gewrichtsvloeistof in de gewrichtsspleet gepompt. Dit is nodig zodat specifieke cellen kraakbeen kunnen vormen en het tot op beperkte hoogte ook kunnen herstellen.

Bij normale slijtage van de gewrichten neemt de dikte van de kraakbeenlaag af. Dit leidt aanvankelijk nog niet tot klachten en de meeste mensen merken er zelfs niets van. Zware belasting, herhaald letsel, stofwisselingsaandoeningen en ontstekingen kunnen het gewrichtskraakbeen echter voortijdig laten slijten. Als gevolg daarvan ontstaat artrose. Daarbij neemt niet alleen de kraakbeendikte af, maar verandert ook de consistentie van de gewrichtsvloeistof en gaat de bufferwerking geleidelijk verloren. Als het kraakbeen eenmaal is weggesleten, kan het niet opnieuw worden opgebouwd en zouden de gewrichtsoppervlakken als schuurpapier tegen elkaar wrijven. Daarom is het des te belangrijker slijtageprocessen zo goed mogelijk te voorkomen en te vertragen en de voorziening van voedingsstoffen aan de gewrichten te waarborgen. Om u te helpen de normale werking van uw gewrichten te ondersteunen en voortijdige slijtage tegen te gaan, hebben we onze CartivoPro-capsules met hyaluronzuur, vitamine C en koper ontwikkeld.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen