Globalisering – gevolgen voor het milieu

Overbemesting en de industriële teelt van levensmiddelen hebben geleid tot het verlies van talrijke leefgebieden. De gevolgen zijn rampzalig: inmiddels zijn al veel dier- en plantensoorten uitgeroeid en talrijke andere worden nog steeds bedreigd. Ironisch genoeg komt ongeveer 70 procent van de geteelde gewassen niet bij de mens als eindverbruiker terecht. Ze worden vooral gebruikt als voer voor fokdieren. Daardoor beslaan teelt- en weidegronden ongeveer 30 procent van onze aarde.
Hoewel de ingrijpende effecten al jaren bekend zijn, worden industriële landbouw en de wereldwijde import en export van levensmiddelen nog steeds politiek gestimuleerd.
In dit artikel laten we daarom zien waarom de huidige omstandigheden allesbehalve duurzaam en milieuvriendelijk zijn en bespreken we vooral in hoeverre ieder individu deze ontwikkeling kan tegengaan. Als we op ons dagelijkse eet- en koopgedrag letten, kunnen we veel doen om ervoor te zorgen dat ook onze kinderen en kleinkinderen van hun tijd op deze prachtige planeet kunnen genieten. Dat lukt eenvoudig door elke dag met onze voeding en een duurzame leefstijl het milieu te beschermen.
Daarom danken we u hartelijk – fijn dat u hier bent en dat onze aarde u aan het hart gaat!
Lokaal in plaats van mondiaal – geef de voorkeur aan levensmiddelen uit de regio

Moeten het echt appels uit Zuid-Afrika, knoflook uit China of aardappelen uit Israël zijn?
Ook voor buitenlandse teeltlanden gelden dezelfde omstandigheden als in Duitsland:
Er is veel land nodig, er worden veel hulpbronnen gebruikt en er wordt veel inspanning geleverd om een zo goed mogelijke oogst binnen te halen.
In veel gevallen leidt dit tot milieuproblemen – vaak ook ver buiten de algemeen bekende transportbelasting.
Zo worden vaak enorme monoculturen aangelegd die gigantische oppervlakten en leefgebieden opslokken. In Zuid-Spanje is de omvang zelfs op satellietbeelden te zien.
Daarnaast is in veel exporterende landen water schaars, zoals in Egypte, Israël en grote delen van Europa. Toch worden enorme hoeveelheden water gebruikt om verschillende soorten groenten en fruit te irrigeren.
Vraag en aanbod – potentieel voor verandering
Milieuorganisaties waarschuwen al lang terecht dat er te grote hoeveelheden grondwater worden verbruikt en dat dit zich niet meer op eigen kracht herstelt. Volgens het WWF verbruiken dergelijke landbouwbedrijven wereldwijd 70 procent van onze drinkwatervoorraden – vooral omdat de keuze van teeltgewassen voornamelijk wordt bepaald door economische overwegingen en niet door klimaatomstandigheden. Als daarentegen lokale, seizoensgebonden en duurzame teelt centraal zou staan, zou het verbruik veel minder dramatisch zijn.
Daarom is de vraag van ons als consumenten een doorslaggevende factor die indirect de massale verspilling van hulpbronnen veroorzaakt. Tegelijk biedt het samenspel van vraag en aanbod echter enorm veel potentieel voor positieve veranderingen. Uiteindelijk bepaalt de consument immers welke producten in onze supermarkten liggen en welke vroeg of laat weer uit de schappen verdwijnen.
Het is daarom mooi om te zien dat regionale producten steeds populairder worden. Lokaal in plaats van mondiaal, luidt het motto. Inmiddels is in alle supermarkten een eigen regionaal biologisch assortiment te vinden, omdat de vraag overal is toegenomen.
Als we zo milieuvriendelijk mogelijk willen eten, is het daarom aan te bevelen te kiezen voor regionale, biologisch hoogwaardige levensmiddelen. Dat komt zowel onze aarde als de mensen ten goede. Bovendien heeft dergelijk eet- en koopgedrag nog andere voordelen:
- Regionale levensmiddelen zijn lekkerder, omdat de planten volledig kunnen rijpen en vers van de oogst worden verkocht.
- Regionale biologische levensmiddelen bevatten meer vitale stoffen, wat ook onze gezondheid ten goede komt.
- We versterken de regionale economie en zorgen voor het behoud van banen.
- Regionale levensmiddelen zijn vaak goedkoper dan importproducten.
- Regionale identiteit: we genieten van groenten en fruit uit de regio in plaats van een anoniem product van de andere kant van de wereld.
- Meer kwaliteit en controle door contact tussen producenten en consumenten.
Geef de voorkeur aan levensmiddelen van het seizoen

Alles wat bij ons vanwege het seizoen niet groeit, wordt van ver geïmporteerd of in verwarmde kassen geproduceerd. Beide maatregelen schaden ons milieu, maar hebben ook nadelen voor onze gezondheid en de regionale economie. Groenten en fruit die een lange transportweg afleggen, worden doorgaans onrijp geoogst en met chemicaliën behandeld om optimale rijping op de bestemming te garanderen. Zo gaan onvermijdelijk veel vitaminen en mineralen verloren. Bovendien schaden de pesticiden ook onze gezondheid.
Wie daarentegen regionaal en seizoensgebonden eet, koopt alleen de levensmiddelen die in het betreffende seizoen milieuvriendelijk kunnen worden geteeld. Seizoensgebonden en regionale voeding beschermt dus niet alleen ons milieu. Ze ontziet vaak ook onze portemonnee en ondersteunt regionale productie, wat ons eveneens qua smaak en gezondheid ten goede komt.
Als we vaker voor seizoensgebonden levensmiddelen willen kiezen, kan een seizoenskalender een grote hulp zijn. Zo houden we overzicht en zien we snel wanneer onze groenten en fruit in de eigen regio worden geteeld.
Tip voor regionaal en seizoensgebonden inkopen:
Als we volwaardige regionale producten zoeken, kunnen boerderijwinkels vaak een goed alternatief zijn voor de klassieke supermarkt. Regionale weekmarkten en biologische markten bieden bovendien vaak oudere groente- en fruitrassen aan. Hier kunnen ook levensmiddelen van ‘tweede en derde keus’ worden gekocht die de winkel niet hebben gehaald. Om allerlei redenen is het een goed idee deze producten te zoeken, want de groenten en het fruit zijn zeker niet van mindere kwaliteit – integendeel. Meestal zijn de producten alleen wat krom of voldoen ze niet aan de eisen van een winkel voor vorm en grootte. Daarom zijn de ‘afgekeurde’ levensmiddelen vaak goedkoper en belanden ze niet om esthetische redenen in de afvalbak.
Wie toch liever in de supermarkt winkelt, vindt ook daar veel producten uit de regio. Daarvoor hoeft u alleen de etiketten op herkomst te controleren.
Vlees en levensmiddelen uit de intensieve veehouderij
De productie van vlees, melk en eieren behoort tot de belangrijkste oorzaken van bodemdegradatie, achteruitgang van soorten en waterverontreiniging. Bovendien is de intensieve veehouderij bijzonder wreed en inefficiënt en daardoor een van de grootste vormen van verspilling van hulpbronnen op onze planeet.
Toch wordt ongeveer 83 procent van alle landbouwgrond gebruikt voor veevoerteelt of als weidegrond voor de veehouderij. Aan het einde van het proces is bovendien slechts 18 procent van de oorspronkelijke calorieën en ongeveer 37 procent van de eiwitten bruikbaar – de rest gaat tijdens het productieproces verloren. In plaats van rechtstreeks plantaardige producten te gebruiken, worden daardoor enorme hoeveelheden water, stroom en energie verbruikt. Bovendien draagt dergelijke verspilling van hulpbronnen ook altijd bij aan de honger in de wereld.
Als milieubescherming ons werkelijk aan het hart gaat, moeten we dus bewust omgaan met dierlijke producten. Daarom vermijden we dierlijke levensmiddelen helemaal of beperken we ze. Wie geen vlees wil opgeven, kan dit het beste uit regionale en zo natuurlijk mogelijke veehouderij betrekken.
Te veel levensmiddelen belanden in de afvalbak
Elk jaar belandt alleen al in Duitsland bijna 13 miljoen ton levensmiddelen in de afvalbak. Dat is ongeveer 85 kilogram per persoon – een ernstige verspilling die niet alleen onze portemonnee, maar ook ons milieu schaadt.
Iets meer dan de helft van dit afval is volgens berekeningen van de Universiteit Stuttgart afkomstig uit particuliere huishoudens. Een ander groot deel komt uit de landbouw, voedselverwerking, handel en horeca.
Wereldwijd wordt zelfs meer dan een derde van alle geproduceerde levensmiddelen weggegooid. Als we erover nadenken, is die toestand volkomen absurd, omdat er minstens een miljard mensen met honger op de planeet zijn. Daarnaast zouden onze aarde de onnodige milieubelastingen bespaard kunnen blijven.
Wat kunnen we dus doen als we onze eigen voedselverspilling willen verminderen?
De houdbaarheidsdatum
Vooral in het Duitstalige gebied zijn levensmiddelen op elk moment gemakkelijk verkrijgbaar. Daarom hebben we steeds weer de neiging om ze direct na het verstrijken van de datum van minimale houdbaarheid weg te gooien. De meeste van deze levensmiddelen kunnen echter veel langer worden gegeten.
De datum van minimale houdbaarheid is slechts een aanwijzing vanaf welk moment het product mogelijk niet meer geschikt is om te eten. Daarom moeten we levensmiddelen waarvan de datum is verstreken zelf nader bekijken en op eigen verantwoordelijkheid de houdbaarheid beoordelen. Zo kunnen we voedselverspilling verminderen en tegelijk profiteren van lagere maandelijkse kosten.
Levensmiddelen bewaren
Onze levensmiddelen verschillen in samenstelling en eigenschappen en moeten daarom op verschillende manieren worden bewaard om een zo lang mogelijke houdbaarheid te garanderen.
Sommige levensmiddelen blijven veel langer goed in de koelkast, terwijl andere juist voldoende daglicht nodig hebben om te worden bewaard.
Levensmiddelen volledig gebruiken
Soms zijn de ogen groter dan de maag. Daarom zal het zeker geregeld voorkomen dat we te veel koken en er iets overblijft. Dat is echter geen reden om het eten weg te gooien. We kunnen het in de koelkast bewaren en later opeten. Daarnaast is er altijd de mogelijkheid om overgebleven gerechten creatief in een volgend gerecht te verwerken.
Ook als we uit eten gaan en niet alles op krijgen, is het zinvol de rest mee naar huis te nemen en er later van te genieten.
Te goed voor de afvalbak
Het initiatief ‘Zu gut für die Tonne’ biedt veel informatie over het duurzaam en creatief gebruiken van levensmiddelen. Op de website vinden we talloze eenvoudige tips voor voorraadplanning en het milieuvriendelijk bewaren van voedsel. Daarnaast biedt het project praktische hulpmiddelen die ons dagelijks met creatieve ideeën kunnen ondersteunen. De ‘Zu gut für die Tonne-app’ bevat bijvoorbeeld meer dan 550 recepten van sterren- en hobbykoks die van overgebleven levensmiddelen heerlijke restjesgerechten maken. Verder bevat de app een levensmiddelenlexicon en een boodschappenplanner, wat meer overzicht geeft bij het winkelen in de supermarkt en helpt hoeveelheden juist in te schatten.
Daarnaast zijn op de website ook acties om aan mee te doen en handleidingen te vinden, die allemaal gratis kunnen worden gebruikt.
De biologische box met kromme groenten en fruit
De biologische box van ‘etepetete’ is een uitstekend concept voor meer milieubescherming en minder voedselverspilling.
Vaak blijven aanzienlijke delen van de oogst alleen vanwege hun uiterlijk op het veld achter en worden ze vernietigd of voor energieopwekking gebruikt. Het crowdfundingproject van etepetete gaat deze onnodige verspilling tegen en benut de al aanwezige mogelijkheden voor duurzamere en ecologischere handel.
Zo gingen de ‘groenteredders’ aanvankelijk langs talrijke biologische boerderijen rond München en startten ze met hun idee een campagne die tot op heden meer dan 1,3 miljoen kilogram groenten en fruit heeft gered.
Maar hoe werkt het eigenlijk?
Op de website van etepetete kunnen zogeheten reddingsboxen worden besteld met verse groenten en fruit van biologische kwaliteit. Deze bevatten bijvoorbeeld kromme komkommers, wortels met benen, te kleine en te grote vruchten en ongebruikelijke vormen – zolang de innerlijke kwaliteit maar goed is.
Er zijn verschillende themapakketten om uit te kiezen:
- Biologische groentebox
- Biologische fruitbox
- Gemengde box
- Rauwkostbox
- Superfood-smoothiebox
De frequentie van de regelmatige levering kan zelf worden bepaald en het abonnement kan op elk moment worden gepauzeerd of opgezegd. Bovendien worden de ‘reddingsboxen’ duurzaam verpakt.
Met ‘foodsharing’ overtollig geproduceerd voedsel redden
De ‘Foodsharing-community’ is een onlineplatform waarop voedselredders uit verschillende regio’s contact leggen en zich organiseren. Zo kunnen we via foodsharing.de enerzijds zelf overtollige levensmiddelen aanbieden en anderzijds bij andere leden ophalen. Daarnaast zijn er data te vinden van evenementen en festivals die informatie geven over actuele initiatieven. Daaronder vallen bijvoorbeeld workshops, lezingen, filmvertoningen en discussiebijeenkomsten die vooral over milieu- en consumptievraagstukken gaan.
De Too Good To Go-app
Het project ‘Too Good To Go’ verzamelt overtollig geproduceerd voedsel uit de horeca, maar ook van bakkerijen en supermarkten. Vervolgens worden de levensmiddelen verkocht in een zogeheten ‘verrassingspakket’.
Door het concept van Too Good To Go kan hoogwaardig, lekker eten met een flinke korting worden gekocht. Tegelijk ontzien we met het verrassingspakket ons milieu en de beschikbare hulpbronnen – een win-winsituatie voor alle betrokkenen. Tot op heden is het initiatief erin geslaagd bijna 24 miljoen maaltijden te redden.
Met de gratis app voor de mobiele telefoon kunnen de lekkere gerechten worden gevonden.
Het project ‘Gemeinsam aktiv gegen Lebensmittelverschwendung’
Het project ‘Gemeinsam aktiv gegen Lebensmittelverschwendung’ heeft als doel voedselafval tegen 2030 te halveren. Op de website van het initiatief vinden we uiteenlopende activiteiten die zorgen voor meer duurzaamheid en minder voedselverspilling.
De maatregelen vinden zowel regionaal als in heel Duitsland plaats en lopen uiteen van de verwerkende industrie en landbouw tot gegevensanalyses en optimalisaties om afval te verminderen.
Zo heeft een jong Berlijns bedrijf zich bijvoorbeeld gespecialiseerd in de productie van snacks uit geredde levensmiddelen. De broodredders voorkomen daarentegen dat brood van de vorige dag in de afvalbak belandt en bieden het goedkoper aan. Een ander bedrijf maakt delicatessen van pompoenen die niet kunnen worden verkocht.
Zoals we zien, zijn ook hier al veel positieve impulsen gegeven.
Bewust koopgedrag in de supermarkt

Gebrek aan discipline en reclamepsychologie in supermarkten zorgen er vaak voor dat we meer kopen dan we eigenlijk willen. Bewust koopgedrag ontziet daarom zowel ons milieu als ons budget. De volgende tips kunnen u helpen bewust en milieuvriendelijk te winkelen:
Levensmiddelen kopen waarvan de houdbaarheidsdatum bijna is verstreken
Als we vooraf plannen wat we de komende dagen willen koken, kunnen we gericht levensmiddelen kopen waarvan de houdbaarheidsdatum relatief snel verstrijkt. Zo voorkomen we dat ze worden weggegooid en profiteren we meestal ook van korting in de supermarkt, omdat ze vaak al in prijs zijn verlaagd.
Nadenken over aanbiedingen en kwantumkorting
XXL-verpakkingen lijken aanvankelijk goedkoper, vooral omdat ze vaak kwantumkorting bieden. Zo hebben we steeds weer de neiging meer te kopen dan we werkelijk nodig hebben. Overtollige levensmiddelen belanden daardoor uiteindelijk vaak in de afvalbak. Bedenk daarom of u zulke hoeveelheden echt nodig heeft.
Houd u strikt aan het boodschappenlijstje
Het klassieke boodschappenlijstje blijft uitstekend geschikt om voedselverspilling zo klein mogelijk te houden. Daarbij is het belangrijk dat u ook werkelijk alleen koopt wat vooraf was gepland.
Diepvries- en kant-en-klaarmaaltijden
Kant-en-klaarmaaltijden worden meestal met veel energie geproduceerd. Vooral diepvriesproducten verbruiken door productie, opslag en transport enorme hoeveelheden energie. Het is daarom niet alleen vanuit gezondheidsoogpunt zinvol zulke producten te vermijden.
Vermijd plastic zo veel mogelijk
De vervuiling van de zeeën is een van de grootste problemen van onze aarde. Elke dag komen ongeveer 15.000 plastic voorwerpen in de oceaan terecht. Actueel onderzoek wijst zelfs op de schokkende voorspelling dat er over 50 jaar meer plastic dan vissen in onze wateren zal zijn.
Daarom moeten we bij het winkelen plastic zo veel mogelijk vermijden. Het is bijvoorbeeld niet nodig om op de groenteafdeling elke groentesoort in een apart plastic zakje te doen. Daarnaast kunnen we bij de productkeuze op de verpakking letten. Steeds meer producenten hechten waarde aan ecologische verpakkingen, en daarom moeten we hen ook ondersteunen.
Geen genetisch gemanipuleerde levensmiddelen!
Genetisch gemanipuleerde levensmiddelen zijn bijzonder schadelijk voor de gezondheid. Maar ook de wisselwerkingen tussen genetisch gemodificeerde planten en het milieu zijn veel complexer dan lange tijd werd gedacht. Inmiddels hebben talrijke observaties aanleiding gegeven tot bezorgdheid.
Onomkeerbare processen
Als genetisch gemodificeerde planten en organismen in het milieu terechtkomen, kan dit proces niet meer worden teruggedraaid. Ze verspreiden zich dan actief, vermenigvuldigen zich en geven hun veranderde eigenschappen door aan natuurlijke organismen. Daardoor beïnvloeden de organismen elkaar, met ernstige gevolgen voor milieu, mensen en dieren.
Daarnaast heeft de teelt van genetisch gemodificeerde soja er bijvoorbeeld toe geleid dat steeds meer glyfosaat en andere schadelijke bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. Bovendien verspreiden ook insecten het genetisch gemanipuleerde erfelijke materiaal ongecontroleerd, wat dieren, planten en ook ons mensen schaadt in een omvang die nog niet is onderzocht.
Daarom moeten we om ecologische en vooral ook gezondheidsredenen genetisch gemanipuleerde levensmiddelen beslist vermijden.
Conclusie
Zoals we zien, is onze voeding onlosmakelijk verbonden met het milieu. Daarom moet de keuze van levensmiddelen voortaan een belangrijk onderdeel van ons dagelijkse consumptiegedrag worden.
Voor veel mensen was het thema milieu lange tijd ‘te ver weg’, waardoor ons ecosysteem de gevolgen moest dragen. Dit bewustzijn verandert nu echter, zodat we ons milieu tegenwoordig eindelijk weer een grotere plaats geven.
Het ligt aan ons allemaal. We hebben meer macht dan we denken, want uiteindelijk bepalen wij met onze vraag het aanbod. Zoals zo vaak begint verandering daarom bij onszelf. Laten we het dus aanpakken – hartelijk dank dat ook u meedoet!



