Gebruikt worden de kleine rode vruchten van de plant, waarvan de zaden veel cafeïne bevatten. Guarana wordt daarom ook wel de ‘cafeïneliaan’ genoemd. Daarnaast bevat ze talrijke andere bioactieve bestanddelen, waaronder tanninen, catechinen, epicatechinen en proanthocyanidinen.
Voor de Maués-indianen en de Brazilianen hebben het eten en innemen van guarana een lange traditie en zij waarderen de cafeïnerijke zaden als traditioneel geneesmiddel. Nog altijd worden de zaden aan de ruwe tong van de piracucuvis tot poeder geraspt, dat opgelost in water dient als krachtgevende drank voor hun jachttochten. Deze voorkeur van de indianen voor guarana als drank werd ook opgemerkt door João Felipe Bettendorf, die in 1669 de eerste schriftelijke beschrijving van de plant opstelde.
In Duitsland staat guarana vooral bekend als bestanddeel van energiedranken en sportdranken. Hierbij wordt vooral gebruikgemaakt van de cafeïne, want cafeïne uit guarana wordt als zeer goed verdraagbaar beschouwd. Daarnaast wordt het ruwe product verwerkt tot thee, poeders en plantenextracten.
Het verschil met koffie
De eerste chemische analyse van de guaranaplant werd in 1826 uitgevoerd door de Duitse farmacoloog Theodor Martius, nadat zijn broer Carl von Martius de plant voor hem had meegebracht van zijn reis naar Brazilië. Hij isoleerde een kristallijne stof die hij guaranine noemde en stelde vast dat de chemische structuur identiek is aan die van cafeïne.
In tegenstelling tot cafeïne uit koffie veroorzaakt guaranacafeïne (guaranine) geen onaangename bijverschijnselen. Door het hoge gehalte aan looistoffen en voedingsvezels komt ze slechts langzaam vrij, zodat haar werking zich milder ontwikkelt en langer aanhoudt dan bij het drinken van koffie. Guaranapoeder bevat ongeveer 3 tot 4 % cafeïne. De 90 mg cafeïne die in een kop koffie zitten, zitten dus al in 3.000 mg (komt overeen met 3 g) guaranapoeder.



