Aromatherapie als deelgebied van de kruidengeneeskunde
Toen ik aan mijn opleiding aan de gerenommeerde geneeskrachtigeplantenschool ‘Phytaro’ wilde beginnen, stoorde ik me aan het aandeel aromatherapie. Voor mij was dat ‘geurverspreiding in een ruimte’ en esoterische onzin. Dat aromatherapie een onderdeel van fytotherapie is, wist ik op dat moment nog niet. Strikt genomen vormt aromatherapie een heel eigen wereld binnen de plantenkunde.
Wist u dat u planten met een hoog gehalte aan etherische olie, zoals lavendel, rozemarijn en tijm, het beste rond de middag of in de namiddag kunt verzamelen, omdat het oliegehalte dan het hoogst is? Om zich tegen de mediterrane hitte te beschermen, hebben de planten verschillende strategieën ontwikkeld. Enerzijds zijn dat de kleine bladeren, zoals die kenmerkend zijn voor de hierboven genoemde planten en die eerder op naalden lijken. De tweede strategie is de productie van etherische oliën. Thermografische metingen (dus warmtemetingen) hebben aangetoond dat door de productie van etherische oliën een verkoelend effect rond de naaldachtige bladeren ontstaat – vergelijkbaar met het effect van zweten bij ons mensen. Natuurlijk dient het gehalte aan etherische oliën ook als bescherming tegen vraat, een van de belangrijkste overlevingsstrategieën van planten.

Als men deze etherische oliën extraheert, die in de plant normaal gesproken een harmonieus stoffenmengsel vormen, krijgt men een hooggedoseerd extract. Als u ooit een flesje zuivere natuurlijke etherische olie in de hand hebt gehad, hebt u vast het waarschuwingssymbool voor ‘irriterend’ gezien (een dikke, zwarte X). Hebt u enig idee HOE HOOG de dosis van een werkzame stof in etherische oliën is? Bij etherische tijmolie bevat één enkele druppel bijvoorbeeld de hoeveelheid werkzame stoffen van ca. 30 koppen tijmthee. Dat is indrukwekkend, toch? Daarom hoort het innemen van etherische oliën, maar ook het aanbrengen op de huid en vooral op de slijmvliezen, uitsluitend in handen van ervaren therapeuten, omdat er ernstige bijwerkingen kunnen optreden.
De geurverspreiding in een ruimte waarover ik in het begin wat lacherig deed, is dus meer dan er alleen voor zorgen dat het lekker ruikt. Zowel geurlampen als zogenaamde ruimtesprays kunnen bijdragen aan de desinfectie van een ruimte, wat nu met het komende koude seizoen heel zinvol is.
Indicaties
Wanneer kan aromatherapie zinvol worden ingezet als aanvulling op andere behandelingen?
- Pijn / spierspanning / spierklachten
- psychische stoornissen / zenuwgerelateerde aandoeningen / slaapstoornissen / stress
- hormonale stoornissen
- infecties
- aandoeningen van huid en slijmvliezen
Waarschijnlijk hebt u weleens gehoord van het oude traditionele middel ‘Franzbranntwein’. Hierbij worden de oliën van coniferen, dus naaldbomen, in een alcoholisch extract toegepast. Dit heeft zich vooral bewezen bij spierpijn, gewrichtspijn en dergelijke. Naast dit traditionele kant-en-klare middel bestaan er veel andere aromatherapeutische mengsels, die met alcohol of olie worden gemengd voor uitwendig gebruik bij spier- en gewrichtsklachten. Enerzijds zijn dat kamfer- en muntoliepreparaten, die zich aan de ‘koudereceptoren’ van de huid kunnen hechten en een verkoelend effect nabootsen, maar daardoor uiteindelijk zorgen voor een betere doorbloeding van het gebied. Anderzijds zijn er verwarmende oliën zoals peper, nootmuskaat, muskaatsalie en rozemarijn, die rechtstreeks zorgen voor een sterke doorwarming van de huid en het getroffen gebied en ideaal geschikt zijn voor massages – afhankelijk van de concentratie voor pure wellness- en ontspanningsmassages, maar ook voor therapeutische behandelingen. Ook in badmengsels, geëmulgeerd in room of honing, dragen ze bij aan ons welzijn.
Een belangrijke indicatie ligt op het gebied van psychische aandoeningen. Daarvoor moet u weten dat we in onze hersenen een ‘limbisch systeem’ hebben. Alle situaties die we in ons leven meemaken, zijn in eerste instantie waardeneutraal. Terwijl we iets ervaren, zoeken de hersenen in het ‘geheugen’, ons langetermijngeheugen, naar herinneringen die bekend voorkomen en waaraan wat we op dat moment meemaken kan worden gekoppeld. Hoe ouder we worden, hoe sneller dit natuurlijk gaat. Bij zuigelingen en kleine kinderen is deze ‘vertraging’ tussen ‘er gebeurt iets’ en ‘de reactie daarop’ nog heel goed te zien – soms verstrijken er seconden voordat lachen, huilen of iets anders als reactie op een prikkel volgt.
Belangrijk is dat de ervaring pas in de hersenen, in het limbische systeem, aan een emotie wordt gekoppeld. Natuurlijk is dit een sterk vereenvoudigde weergave, maar in dit geval volstaat ze om de etherische oliën te begrijpen.
De geur van etherische oliën wordt via onze neus en de zeefbeencellen opgenomen om vervolgens een positieve invloed op ons zogenaamde emotionele brein uit te oefenen. Misschien hebt u ook weleens meegemaakt dat u plotseling aan vakantie of iets ontspannends dacht, of gewoon moest glimlachen, en vervolgens opmerkte dat er een citrusgeur in de ruimte hing.
Hierover is een interessant onderzoek gedaan, waarvan de bron mij helaas is ontschoten, omdat ik dit onderzoek al begin jaren 2000 had gelezen. De essentie is me echter bijgebleven door het belang ervan voor het dagelijkse gebruik van etherische oliën, zodat ik de inhoud in eigen woorden kan weergeven:
Er werd onderzocht of zuivere natuurlijke etherische oliën en synthetisch gemaakte geuroliën vergelijkbare effecten hebben. Hiervoor werd een groep studenten geselecteerd die na het ruiken aan twee identiek geurende oliën (de ene was geperst uit citrusschillen en de andere was een kunstmatige geurolie) een vragenlijst moest invullen. In de normale waaktoestand werden enkele vragen onderzocht, onder andere of er verschillen in de geurnoot werden waargenomen. Veel spannender was echter wat er in een ontspannen toestand gebeurde. Men bracht de studenten in een lichte trance, hield hun eerst de zuivere natuurlijke etherische olie onder de neus en vroeg welke beelden er spontaan bij hen opkwamen.
En? Wat denkt u? Waaraan denkt u als u in ontspannen toestand een citrusgeur ruikt? Het waren beelden als vakantie, strand, zon, warmte, palmbomen en nog veel meer.
Nu kwam de synthetische geurolie, waarbij de studenten in de waaktoestand geen verschil in geur hadden kunnen vaststellen.
Wat denkt u nu? Welke beelden kwamen naar voren? Ter herinnering: de studenten hadden immers gezegd dat de oliën precies hetzelfde roken. Hier waren het echter beelden als fabrieksschoorstenen, brandende autobanden, rubber en dergelijke.
Verbazingwekkend, toch?
Let er daarom altijd op dat u zich niet laat misleiden door de industrie, die adverteert met verwarrende uitspraken als ‘natuuridentiek’ of ‘natuurlijke geurolie’.
Ruth von Braunschweig, een biochemicus, heeft dit heel pragmatisch aangepakt. Met haar zogenaamde ‘aroma-eieren’ kan men in grafieken snel zien welke bestanddelen er in een etherische olie zitten (hierbij moet men weten dat het altijd om chemische stoffenmengsels gaat en niet om afzonderlijke stoffen) en hoe de olie emotioneel werkt. Heeft ze een stimulerende werking of is ze eerder rustgevend? Werkt ze centrerend en concentratiebevorderend, of stimuleert ze eerder het dromen en de creativiteit?
Het derde indicatiegebied betreft hormonale disbalansen. Ook hier is het gebruik van etherische oliën geschikt. De aromaoliën werken – als begeleiding bij andere behandelingen – zowel rechtstreeks hormoonregulerend als via de emoties balancerend, wat het hormoonstelsel helpt om in harmonie te blijven.

Infecties en aandoeningen van huid en slijmvliezen spelen een grote rol in ons Gesundheitspark in Kelberg. Als we bedenken dat etherische oliën een hooggedoseerde plantaardige therapie vormen, kunnen we ons misschien voorstellen dat de virus-, schimmel- en bacterieremmende werking heel intensief kan zijn wanneer ze rechtstreeks in contact komen met de ziekteverwekkers. Het nut blijkt in de praktijk echter nog praktischer en relevanter, want met een aromatogram kan in het laboratorium rechtstreeks worden getest welke etherische oliën hoe sterk werken tegen de kiem van de patiënt.
Een klassiek voorbeeld is natuurlijk de steeds terugkerende blaasontsteking, waaronder verontrustend veel vrouwelijke patiënten lijden. Naar onze ervaring worden na enkele jaren met herhaalde kuren met breedspectrumantibiotica de klachtenvrije perioden steeds korter en komen er uiteindelijk ook steeds meer resistente kiemen voor. De patiënte kan nu thuis zelf een uitstrijkje uit de vagina maken en naar het laboratorium sturen. Daar wordt eerst de ziekteverwekker bepaald en in een tweede stap het aromatogram gemaakt. Daarbij wordt precies de kiem opnieuw gekweekt die werkelijk in het urogenitale stelsel van de patiënte aanwezig is, en wordt daarop de kiemremmende werking van de oliën getest. Met een behandeling met zetpillen kan zo in de meeste gevallen binnen een overzichtelijke periode het reservoir worden gesaneerd van waaruit de kiemen snel weer naar de urinebuis kunnen opstijgen.
Als deze lokale therapie ook nog inwendig wordt begeleid met geneeskrachtige planten zoals
- mierikswortel en Oost-Indische kers met hun antibiotische werking,
- cranberry, rijk aan proanthocyanidinen zoals bijvoorbeeld aanwezig in Urocyan
en met andere helpers zoals
- D-mannose, bijvoorbeeld in Cystimmun,
- micronutriënten zoals zink, selenium, vitamine C en vitamine D met hun immuunmodulerende werking, die bijvoorbeeld met Shield of de Vitamine D3-druppels kunnen worden aangevuld, of
- bètaglucanen, zoals aanwezig in Makro-Immun Komplex, die via hun werking op het darmslijmvlies het gehele immuunsysteem van de slijmvliezen bevorderen en ondersteunen,
bestaat er ook bij hardnekkige terugkerende gevallen hoop op verbetering.
Deze uitstrijkjes kunnen uiteindelijk van alle oppervlakken worden genomen, of het nu het keel- en mondslijmvlies betreft, wond- en schimmelinfecties van de huid (vaak in huidplooien) of de vagina. Uiteraard kunnen ook speeksel en urine als te onderzoeken materiaal worden gebruikt.
Omdat een etherische olie weliswaar altijd een vergelijkbare samenstelling heeft, maar van oogst tot oogst toch verschillen vertoont, is er op dit moment geen resistentieontwikkeling bekend. Mensen met allergieën moeten er rekening mee houden dat – afhankelijk van de ernst van de allergie – allergische reacties kunnen optreden wanneer de olie wordt ingeademd of op de huid wordt aangebracht.
Zoals al in het begin vermeld, draagt geurverspreiding in een ruimte niet alleen bij aan een goed humeur en een groter welzijn (wat op zichzelf al positief is voor het immuunsysteem), maar vormt ze ook een puzzelstukje in het voorkomen van infecties, omdat ze bijdraagt aan de desinfectie van de ruimtelucht.
Tot slot wijs ik u er nogmaals op dat u zich niet moet laten misleiden door woorden als ‘natuuridentiek’ of ‘natuurlijke geuroliën’. Let er bij aankoop altijd op dat het om zuivere natuurlijke etherische oliën gaat, waarbij precies vermeld staat waarvan de olie is gemaakt. Goede aanbieders op dit gebied zijn bijvoorbeeld Primavera, Neumond en Taoasis.
Ik denk dat dit een boeiend uitstapje was naar de wereld van geuren en aroma’s. Misschien is ook uw beeld van etherische oliën enigszins veranderd en laat u deze winter in plaats van kunstmatige aroma’s echte etherische mengsels van kaneel, peper, sinaasappel en bergamot, of vele andere, hun intrede doen in uw winterse huis.



