Kennis over voedingsstoffen

De zonnevitamine D3 – een bijzonder geval onder de vitaminen

In dit artikel leest u meer over vitamine D3 en de voordelen ervan.
De zonnevitamine D3 – een bijzonder geval onder de vitaminen

Wat is vitamine D3?

Vitamine D behoort net als de vitaminen A, E en K tot de vetoplosbare vitaminen, maar neemt daarbinnen een unieke positie in. Strikt genomen is het helemaal geen vitamine, maar een hormoon uit de groep steroïden. Het wordt namelijk zowel via de voeding ingenomen als door ons lichaam zelf aangemaakt. Voorwaarde voor de lichaamseigen aanmaak is voldoende contact van onze huid met zonlicht (uv-B-straling).

De efficiëntie van de lichaamseigen vitamine D-productie hangt af van veel verschillende factoren, zoals de breedtegraad, de tijd van het jaar en de dag, het weer, kleding, de duur van het verblijf buiten en ons huidtype. Op onze breedtegraden hebben we geluk, want in de zomer kunnen we al door een kort zonnebad van ongeveer 15 tot 30 minuten een adequate vitamine D-spiegel van 50 nmol/l bereiken. Daarbij moeten ten minste het gezicht, de bovenkant van de handen en de onderarmen onbedekt aan de zon worden blootgesteld. De periode tussen 10 en 14 uur is het meest geschikt voor de vitamine D-productie, omdat de zonnestralen dan onder een optimale hoek op de aarde vallen. Houd er rekening mee dat het aanbrengen van zonnebrandcrème de aanmaak verhindert. Daarnaast is het belangrijk de juiste balans te vinden, want zoals we van dermatologen weten, is te veel uv-straling ook niet aan te raden.

De vitamine D-voorziening kan worden beoordeeld aan de hand van de concentratie 25-hydroxyvitamine D (25(OH)D) in het bloedserum. Deze marker weerspiegelt zowel de vitamine D-inname via de voeding als de lichaamseigen aanmaak, waarbij ongeveer 80 % van de dagelijkse vitamine D-voorziening via de aanmaak in de huid plaatsvindt. De Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) beschouwt, in overeenstemming met het Amerikaanse Institute of Medicine, een 25(OH)D-concentratie van ten minste 50 nmol/l als adequaat. Wenselijk zou een 25(OH)D-spiegel van ten minste 75 nmol/l zijn.

De vitamine D-voorziening in de winter

De sterkte van de zonnestraling is in Duitsland slechts ongeveer zes maanden per jaar voldoende om via de huid genoeg vitamine D aan te maken om in de behoefte te voorzien. In de wintermaanden worden enerzijds de dagen steeds korter en verandert anderzijds ook de invalshoek van de zonnestralen op de aarde. Die wordt steeds vlakker, waardoor voldoende lichaamseigen vitamine D-aanmaak via de huid nauwelijks mogelijk is.

Gegevens van het Robert Koch Instituut laten bovendien zien dat ongeveer 60 % van de volwassenen in Duitsland niet alleen in de winter onvoldoende van vitamine D is voorzien en een 25(OH)D-serumspiegel onder 50 nmol/l heeft. Bij slechts 38,4 % kan de vitamine D-voorziening als voldoende worden beschouwd. Hoe kunnen we toch de gewenste bloedconcentratie van 50 tot 75 nmol/l bereiken en in onze vitamine D-behoefte voorzien?

Vitamine D in levensmiddelen

De vitamine D-inname via de voeding is beperkt, want slechts enkele levensmiddelen bevatten het in aanzienlijke hoeveelheden. Daartoe behoren bijvoorbeeld vette vissoorten zoals haring en makreel, lever, met vitamine D verrijkte margarine, eigeel en enkele eetbare paddenstoelen. Afhankelijk van de voedselbron worden twee vormen onderscheiden: het plantaardige vitamine D2 (ergocalciferol) en het dierlijke vitamine D3 (cholecalciferol). Samen worden ze calciferolen genoemd.

Beide vormen kunnen in principe door ons lichaam worden benut. Ze verschillen echter in efficiëntie, zo bleek uit actuele wetenschappelijke studies. Vele decennia werden vitamine D2 en vitamine D3 als gelijkwaardig beschouwd en werd aangenomen dat ze dezelfde stofwisselingsroutes doorlopen. Het nieuwste onderzoek wijst er echter op dat vitamine D3 duidelijk effectiever is dan zijn plantaardige tegenhanger, onder andere door de grotere affiniteit voor transportmoleculen en enzymen. In veel studies kon worden aangetoond dat vitamine D3, toegediend in hoge doses, vergeleken met een identieke dosis vitamine D2 een grotere stijging van het vitaminegehalte in het bloed veroorzaakte. Dat lijkt heel aannemelijk, omdat de vitamine die ons lichaam zelf met behulp van zonlicht aanmaakt, als vitamine D3 aanwezig is.

De geschatte DGE-waarde voor de aanbevolen vitamine D-inname bij volledig ontbrekende lichaamseigen aanmaak bedraagt voor kinderen, jongeren en volwassenen 20 μg per dag, wat overeenkomt met 800 IE. Daarvan wordt dagelijks slechts ongeveer 2 tot 4 μg via gebruikelijke levensmiddelen binnen een gemengd voedingspatroon ingenomen. Deze hoeveelheid is echter niet voldoende om de aanbevolen geschatte waarde en daarmee de gewenste vitamine D-concentratie in het serum te bereiken. Het verschil moet dus worden gedekt via lichaamseigen productie en/of het innemen van een vitamine D-supplement. Maar waarom is voldoende vitamine D zo belangrijk?

Een sleutelvitamine in de stofwisseling

Vitamine D heeft een enorm breed werkingsspectrum en is betrokken bij talrijke stofwisselingsprocessen in ons lichaam. Vitamine D die in onze huid wordt aangemaakt of via de voeding wordt ingenomen, is aanvankelijk in een inactieve vorm aanwezig en moet in twee reactiestappen in de lever en de nieren met behulp van specifieke enzymen worden omgezet in de actieve vorm. Daarvoor gaat het via het bloed eerst naar de lever en wordt daar omgezet in calcidiol.

(25(OH)D, 25-hydroxyvitamine D). Dit wordt in een tweede reactie in de nieren uiteindelijk omgezet in de actieve vorm calcitriol (1,25-dihydroxyvitamine D3). Als vetoplosbare vitamine wordt vitamine D in het lichaam opgeslagen, vooral in vet- en spierweefsel en in kleine hoeveelheden ook in de lever.

De vitamine is vooral essentieel voor de gezondheid van onze botten. Bij de mineralisatie en verharding van het bot neemt de vitamine een centrale plaats in binnen de calcium- en fosfaatstofwisseling. Zo bevordert actieve vitamine D3 onder andere de opname van calcium uit de darm en een verhoogde terugresorptie van calcium in de nieren en waarborgt daarmee een normale calciumspiegel in het bloed. Om de botgezondheid optimaal te ondersteunen, moet u dus naast de vitamine D-voorziening ook op voldoende calcium letten. Daarnaast is vitamine D betrokken bij veel andere stofwisselingsprocessen. Zo draagt het ook bij tot de instandhouding van de spierfunctie, is het nodig voor het behoud van gezonde tanden, speelt het een rol bij de celdeling en ondersteunt het de normale werking van het immuunsysteem.

Onze tip van de expert: voor het behoud van gezonde botten is vitamine D3 vooral geschikt in combinatie met vitamine K2, omdat de twee vitaminen elkaar in hun werking optimaal aanvullen.

Het belang van vitamine D voor onze gezondheid blijkt ook uit de aanbevelingen voor de preventie van rachitis bij zuigelingen die wel en geen borstvoeding krijgen. Zij krijgen in de eerste levensweken een vitamine D-preparaat, omdat vooral bij zuigelingen die borstvoeding krijgen het natuurlijke vitamine D-gehalte van moedermelk onvoldoende is om in de behoefte te voorzien. Daarnaast geldt de aanbevolen DGE-inname van 20 µg voor alle leeftijdsgroepen vanaf het 1e levensjaar.

Vitamine D als voedingssupplement

Groepen die in het bijzonder op voldoende vitamine D moeten letten, zijn:

  • Zuigelingen en jonge kinderen
  • Mensen die weinig tot helemaal niet buiten komen
  • Mensen die om bepaalde redenen alleen bedekt met kleding naar buiten gaan
  • Mensen met een donkere huidskleur, die door het hoge melaninegehalte van de huid minder vitamine D kunnen aanmaken dan mensen met een lichtere huid
  • Ouderen, omdat het vermogen van de huid om vitamine D aan te maken op hogere leeftijd duidelijk afneemt

Bij een ontoereikende voorziening en als gerichte verbetering van de vitamine D-status niet via voeding en lichaamseigen vitamine D-aanmaak kan worden bereikt, adviseert de DGE een vitamine D-supplement. Let bij het kiezen van een geschikt preparaat goed op de vorm waarin de vitamine aanwezig is. Vitamine D3 moet daarbij beslist de voorkeur krijgen boven vitamine D2. Veel Europese bedrijven volgen dit advies al. Wie online koopt, moet toch goed kijken, omdat vooral veganistische producten vaak vitamine D2 bevatten.
Daarnaast zijn onze cellen aangewezen op een dagelijkse aanvoer van vrije vitamine D. Daarom is dagelijkse aanvulling zinvoller dan het gebruik van zeer hooggedoseerde depotproducten (bijvoorbeeld met 10.000 IE per dosis) die slechts eenmaal per week moeten worden ingenomen.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen