Kennis over voedingsstoffen

De stofwisseling begrijpen en ondersteunen

Goed werkende stofwisselingsprocessen zorgen ervoor dat we onze vitale functies in stand kunnen houden. In dit artikel leest u wat de stofwisseling precies is en welke processen er in onze cellen plaatsvinden, waarom deze zo belangrijk zijn en wat u kunt doen om uw stofwisseling te stimuleren.
De stofwisseling begrijpen en ondersteunen

De menselijke stofwisseling: de motor van ons lichaam

Een goede of slechte stofwisseling, de stofwisseling stimuleren en op gang brengen – deze formuleringen hebt u ongetwijfeld al eens gehoord. Maar wat wordt er eigenlijk mee bedoeld? In de volgende twee paragrafen leest u wat de stofwisseling precies is en waarom ze zo belangrijk voor ons is.

Wat is de stofwisseling precies?

Het belangrijkste vooraf: stofwisseling is niet hetzelfde als spijsvertering. De spijsvertering zorgt ervoor dat de bestanddelen van de voeding kunnen worden verkleind, vanuit de darm in de bloedsomloop kunnen worden opgenomen en naar de cellen kunnen worden vervoerd. Ze vormt daarmee de voorwaarde om de stofwisselingsprocessen überhaupt te laten plaatsvinden.

De stofwisseling omvat alle biochemische processen die in onze cellen plaatsvinden en daarmee de opbouw, afbraak en omzetting van alle bestanddelen die we via de voeding innemen. Ze vormt de basis voor alle vitale processen in het lichaam. De lever fungeert daarbij als belangrijkste orgaan en als centrale van de stofwisseling.

Waarom is onze stofwisseling zo belangrijk?

Haren en nagels groeien, huidcellen vernieuwen zich, bloedcellen worden opnieuw aangemaakt – ons lichaam verandert voortdurend. De daarvoor benodigde energie en bouwstenen worden door de stofwisseling ter beschikking gesteld. Alleen dankzij deze ingenieuze reacties kunnen onze vitale functies in stand worden gehouden. De afzonderlijke stofwisselingsprocessen zijn dus essentieel voor onze overleving.

Deze verschillende stofwisselingsprocessen vinden in ons lichaam plaats

Onze stofwisseling is onderverdeeld in verschillende deelgebieden: het energiemetabolisme, de koolhydraatstofwisseling, de vetstofwisseling, de eiwitstofwisseling en de glycogeenstofwisseling.

Energiemetabolisme: brandstof voor het lichaam

Het energiemetabolisme heeft als taak het lichaam ononderbroken van energie te voorzien. Daarvoor worden de via de voeding ingenomen macronutriënten vet, koolhydraten en eiwit omgezet in chemische energie in de vorm van ATP (adenosinetrifosfaat). Met deze energie worden de basisfuncties van het lichaam en de lichamelijke activiteit gewaarborgd.

Koolhydraatstofwisseling: snelle energie uit suiker

De koolhydraatstofwisseling zorgt ervoor dat koolhydraten in de cellen van ons lichaam worden opgenomen, daar worden omgezet en verbruikt of opgeslagen. Op deze manier wordt energie beschikbaar gesteld, worden celstructuren opgebouwd en andere vitale functies ondersteund.

Koolhydraten, vooral glucose, zijn de favoriete energiebron van het lichaam en belangrijk voor veel stofwisselingsprocessen. Alleen al de hersenen hebben per dag ca. 120–140 g glucose nodig.

Vetstofwisseling: energie uit vetten

Bij de vetstofwisseling worden de in het spijsverteringskanaal afgebroken vetten in het lichaam opgenomen en naar behoefte verwerkt. Ze worden in de eerste plaats gebruikt voor energieopslag, als bouwstenen van membranen of als ‘stootkussen’ voor verschillende organen. In tijden van voedseltekort en bij sport of zware lichamelijke arbeid spelen ze ook een rol als energieleverancier.

Eiwitstofwisseling: opbouw en herstel van weefsel

Bij de eiwitstofwisseling worden eiwitten opgenomen, opgebouwd en afgebroken en uitgescheiden. Tijdens de groei heeft het lichaam eiwitten nodig om de bestaande weefsels en structuren uit te breiden. Maar ook op volwassen leeftijd is een voortdurende toevoer nodig, omdat er voortdurend afbraak- en omzettingsprocessen plaatsvinden om onze vitale functies in stand te houden.

Glycogeenstofwisseling: opslag en vrijmaking van energie

Bij de glycogeenstofwisseling wordt glucose in de vorm van glycogeen opgeslagen in de lever en de spieren en zo nodig gemobiliseerd. Glucose kan dus niet alleen als energiebron voor de korte termijn dienen, maar ook voor een langere periode. De glycogeenvoorraad bevindt zich voor ongeveer twee derde in de spieren en voor een derde in de lever.

Het energiemetabolisme uitgelicht: basis voor vitaliteit

Energie is het centrale element dat nodig is voor het soepel verlopen van alle lichaamsfuncties. Deze wordt bij het energiemetabolisme gewonnen uit de macronutriënten die met de voeding worden ingenomen.

Waarom het energiemetabolisme centraal staat

Bij het energiemetabolisme wordt, zoals hierboven al beschreven, energie gewonnen uit voedingsstoffen. Dit gebeurt in een hele reeks opeenvolgende reacties en processen. Het doel is ATP beschikbaar te stellen, de primaire energiebron voor alle celprocessen in het lichaam.

Zo wint ons lichaam energie

Het proces van energiewinning omvat talrijke reacties en factoren die in detail te ver zouden voeren. Daartoe behoren de glycolyse, de citroenzuurcyclus en de oxidatieve fosforylering. Samen produceren ze ATP uit de voedingsstoffen.

Belangrijke voedingsstoffen voor een normaal energieleverend metabolisme

Om de stofwisseling soepel te laten verlopen, zijn talrijke vitaminen en mineralen nodig. Welke dat zijn en welke invloed ze hebben, stellen we in de volgende paragrafen aan u voor.

Calcium: belangrijke bijdrage aan het energiemetabolisme

Calcium heeft invloed op de activiteit en stabiliteit van verschillende enzymen die bij het energiemetabolisme betrokken zijn. Daartoe behoort bijvoorbeeld pyruvaatdehydrogenase, dat essentieel is voor het winnen van energie uit glucose.

Magnesium: ondersteuning voor meer energie

Magnesium is onmisbaar voor het energiemetabolisme. Het zorgt ervoor dat adenosinetrifosfaat (ATP), de brandstof van de cellen, kan worden gesplitst en de vrijkomende energie kan worden gebruikt voor de afzonderlijke stofwisselingsprocessen.

Vitamine C: belangrijk voor de energieproductie

Vitamine C is nodig voor de synthese van L-carnitine. Deze vitamineachtige verbinding speelt een belangrijke rol bij de energiewinning, waardoor vitamine C van doorslaggevend belang is voor het energiemetabolisme.

Niacine (vitamine B3) & pantotheenzuur (vitamine B5): essentieel voor de energieomzetting

Niacine is het centrale functionele element van de twee co-enzymen nicotinamide-adenine-dinucleotide (NAD) en nicotinamide-adenine-dinucleotidefosfaat (NADPH). Samen activeren ze meer dan 200 enzymen die nodig zijn om energie beschikbaar te stellen.

Pantotheenzuur is nodig voor de synthese van co-enzym A (CoA) en het acyldragereiwit (ACP). Beide factoren zijn betrokken bij de koolhydraat-, vet- en eiwitstofwisseling en de energiewinning.

Vitamine B6: ondersteuning van de eiwit- en glycogeenstofwisseling

Vitamine B6 wordt ook pyridoxine genoemd en het daarvan afgeleide co-enzym heet pyridoxalfosfaat, afgekort PLP. Vrijwel alle aminozuren, de kleine bouwstenen van eiwitten, hebben bij hun stofwisseling minstens één PLP-afhankelijk enzym nodig. Vitamine B6 is daarmee onmisbaar voor de omzetting en opbouw van nieuwe aminozuren.

Als PLP speelt vitamine B6 bovendien een rol bij het beschikbaar stellen van glucose uit de opslagvorm glycogeen en bij de gluconeogenese, waarbij het lichaam glucose produceert uit aminozuren.

Vitamine B2 (riboflavine): sleutelrol in de energieproductie

De uit vitamine B2 gevormde co-enzymen flavinemononucleotide (FMN) en flavine-adenine-dinucleotide (FAD) hebben als elektronendragers een centrale taak bij talrijke processen in het energiemetabolisme. Elektronen worden bijvoorbeeld overgedragen bij reacties in de mitochondriën, de energiecentrales van de cellen, of bij de aminozuur- en vetstofwisseling.

Voeding, beweging en meer: hoe ze uw stofwisseling kunnen helpen

Wilt u uw stofwisseling stimuleren en versnellen en vraagt u zich af wat de stofwisseling prikkelt? Drie belangrijke factoren zijn voeding, beweging en voldoende slaap of het verminderen van stress. Hoe ze de stofwisseling precies beïnvloeden, leest u in de volgende paragrafen.

Deze invloed heeft voeding op onze stofwisseling

Een evenwichtige voeding levert alle essentiële macro- en micronutriënten die nodig zijn om de stofwisseling in stand te houden. Eiwitrijke maaltijden stimuleren de stofwisseling gericht, omdat voor de verwerking van eiwitten meer energie nodig is. Scherpe specerijen met hun bestanddeel capsaïcine fungeren daarnaast als stofwisselingsboosters.

Sport en beweging activeren de stofwisseling

Regelmatige lichamelijke activiteit verhoogt het energieverbruik en bevordert tegelijkertijd de spieropbouw. Daardoor stijgt het basaal metabolisme, dat wil zeggen dat we meer energie verbruiken om onze vitale functies in stand te kunnen houden.

Slaap en stress kunnen de stofwisseling aanzienlijk beïnvloeden

Slaaptekort en stress verstoren het hormonale evenwicht en worden in studies in verband gebracht met een toename van overgewicht, verhoogde cholesterolwaarden, hoge bloeddruk en diabetes type 2. Tegelijkertijd kan ook te veel slaap de stofwisseling uit evenwicht brengen. Strategieën voor het omgaan met stress en een verbetering van de slaaphygiëne en slaapkwaliteit kunnen u helpen uw stofwisseling op lange termijn in evenwicht te houden.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen