Kennis over voedingsstoffen

Alles over vitamine B3: functies, bronnen en tekortsymptomen

Niacine of vitamine B3 behoort tot de wateroplosbare B-vitaminen. Onder deze term vallen de verbindingen nicotinezuur en nicotinamide en verdere daarvan afgeleide verbindingen. In dit artikel leest u waarvoor uw lichaam niacine nodig heeft, wat de vitamine met het aminozuur tryptofaan te maken heeft en wat er gebeurt wanneer door een ontoereikende voorziening een tekort ontstaat.
Alles over vitamine B3: functies, bronnen en tekortsymptomen

Wat is niacine?

Niacine is een verzamelnaam voor nicotinezuur en nicotinamide en daarvan afgeleide verbindingen. Afhankelijk van welke vorm het lichaam nodig heeft, kunnen nicotinezuur en nicotinamide in elkaar worden omgezet.

In tegenstelling tot de andere B-vitaminen wordt niacine niet alleen uit de voeding opgenomen, maar ook door het lichaam zelf aangemaakt uit het aminozuur tryptofaan. Om hiermee rekening te houden, worden de niacinegehalten van voedingsmiddelen en de aanbevelingen voor de inname uitgedrukt in zogenaamde niacine-equivalenten. Er wordt aangenomen dat uit 60 mg tryptofaan ongeveer 1 mg niacine ontstaat. Dat betekent:

1 mg niacine-equivalenten = 1 mg niacine = 60 mg tryptofaan

De hoeveelheid niacine-equivalenten (mg) wordt dus berekend als nicotinamide (mg) + nicotinezuur (mg) + 1/60 tryptofaan (mg).

Waarvoor heeft ons lichaam niacine nodig?

Niacine is een bestanddeel van talrijke co-enzymen en is nodig voor reacties in alle lichaamscellen. De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) heeft in totaal zes gezondheidsclaims voor niacine goedgekeurd:

Niacine levert een bijdrage

  • aan een normale psychologische functie
  • aan het energiemetabolisme
  • aan de werking van het zenuwstelsel
  • aan het behoud van gezonde slijmvliezen
  • aan het behoud van een gezonde huid
  • aan de vermindering van vermoeidheid en uitputting

In welke voedingsmiddelen zit niacine?

Niacine komt zowel in plantaardige als in dierlijke voedingsmiddelen voor. Vooral vissen zoals tonijn, zalm of makreel, orgaanvlees en vlees zijn rijk aan niacine. Onder de plantaardige voedingsmiddelen blinken pinda’s, paddenstoelen en mungbonen uit door hoge gehalten. Als we rekening houden met de in Duitsland gebruikelijke voedingsgewoonten, zijn vlees, brood en koffie de belangrijkste bronnen van niacine.

Als we de biologische beschikbaarheid vergelijken, kan het lichaam niacine uit dierlijke voedingsmiddelen aanzienlijk beter opnemen dan niacine uit plantaardige voedingsmiddelen, die in gebonden vorm aanwezig is en daardoor slechts gedeeltelijk door het maag-darmkanaal kan worden vrijgemaakt. Door een voorbehandeling kan gebonden niacine echter worden vrijgemaakt. Bij de bereiding van maïstortilla’s in Mexico worden de maïskorrels bijvoorbeeld traditioneel in kalkwater geweekt. Het daarin aanwezige calciumhydroxide maakt de niacine los uit haar verbinding, zodat die vervolgens door het lichaam kan worden opgenomen.

Hoe hoog is de dagelijkse niacinebehoefte?

De niacinebehoefte hangt af van leeftijd, geslacht en energieverbruik. Volgens de Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) is de behoefte bij jongens en mannen van 15 tot 19 jaar het hoogst en bedraagt deze 17 mg niacine-equivalenten per dag. Daarna daalt de behoefte met het ouder worden geleidelijk tot 14 mg per dag.

Bij vrouwen is de behoefte tijdens de zwangerschap en de borstvoedingsperiode het hoogst. In het tweede trimester van de zwangerschap wordt een inname van 14 mg niacine-equivalenten per dag aanbevolen, die in het derde trimester en tijdens de borstvoeding stijgt tot 16 mg. Buiten deze periode daalt de behoefte met het ouder worden geleidelijk van 13 mg tot 11 mg per dag.

Welke symptomen treden op bij een niacinetekort?

Een niacinetekort komt in geïndustrialiseerde landen slechts zelden voor, en als dat gebeurt, dan alleen als gevolg van aandoeningen zoals alcoholisme, anorexia, chronische diarree, levercirrose of de ziekte van Hartnup, een aangeboren stofwisselingsziekte met een verstoorde opname van tryptofaan. Bij langdurig gebruik kunnen bovendien geneesmiddelen zoals bepaalde psychofarmaca of pijnstillers een niacinetekort veroorzaken.

Een langdurig ontoereikende inname van niacine en tryptofaan leidt tot de niacinedeficiëntieziekte pellagra, die in het begin gepaard gaat met lichamelijke zwakte, verlies van eetlust en spijsverteringsstoornissen. In het verdere verloop treden huidveranderingen op aan lichaamsdelen die aan licht zijn blootgesteld, evenals diarree, depressie, dementie en slijmvliesveranderingen in het spijsverteringskanaal.

Is te veel niacine schadelijk?

Wanneer via verrijkte voedingsmiddelen, voedingssupplementen of geneesmiddelen te grote hoeveelheden niacine worden ingenomen, kan dat tot ongewenste bijwerkingen leiden. Dat geldt vooral voor nicotinezuur, dat maag-darmklachten, leverschade en een zogenaamde flush kan veroorzaken. Daarbij ontstaan aanvalsgewijze roodheid in het gezicht en de halsstreek, samen met een warm gevoel, jeuk en galbulten. Daarom mogen volgens de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) de maximale hoeveelheden van 10 mg nicotinezuur en 900 mg nicotinamide per dag niet worden overschreden.

Niacine van BioProphyl

Het Vitamin B-Komplex van BioProphyl bevat niacine en alle B-vitaminen in hun natuurlijke samenhang en is ook geschikt voor vegetariërs en veganisten. Twee capsules dekken al meer dan 100 % van de dagelijkse behoefte en zijn daarmee ideaal voor iedereen die zijn dagelijkse voorziening wil waarborgen.

Het BioProphyl-magazine

Lees verder

Meer perspectieven uit het BioProphyl-magazine.

Ontdek alle magazineartikelen